एते वत्सविशेषाश्च दोग्धारः क्षीरमेव च
हेच विशेष वासरं, दूध काढणारे आणि दूध देखील आहेत.
ब्रह्मणा प्रथमं दुग्धा पुरा पृथ्वी महात्मना
पूर्वी महान आत्मा ब्रह्मदेवाने पृथ्वीचे प्रथम दूध काढले.
ततः स्वायंभुवे पूर्वं तदा मन्वन्तरे पुनः
नंतर, स्वायंभुव मन्वंतरात पुन्हा तसेच घडले.
ततः स्वारोचिषे वापि प्राप्ते मन्वन्तरे ऽधुना
मग स्वारोचिष मन्वंतर येताच आणि आता सुद्धा—
उत्तमेन तु तेनापि दुग्धा देवानु जेन तु
त्या काळातही देवपुत्र उत्तमाने पृथ्वीचे दूध काढले.
पुनश्च पञ्चमे पृथ्वी तामसस्यान्तरे मनोः
पुन्हा पाचव्या मन्वंतरात, तामसाच्या काळात पृथ्वीचे दूध काढले गेले.
चारिष्टवस्य वै षष्ठे संप्राप्ते चान्तरे मनोः
आणि सहाव्या मन्वंतरात, चारिष्ट मनूच्या काळातही तसेच झाले.
चाक्षुषे चापि संप्राप्ते तदा मन्वन्तरे पुनः
तसेच चाक्षुष मन्वंतर येताच, त्या काळातही हे घडले.
चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः
चाक्षुष मन्वंतर संपल्यानंतर, पुन्हा वैवस्वत मन्वंतर सुरू झाले.
एतैर्दुग्धा पुरा पृथ्वी व्यतीतेष्वन्तरेषु वै
त्या मागील काळात, या लोकांनी पृथ्वीचे दुग्ध काढले होते.
एवं सर्वेषु विज्ञेया अतीतानागतेष्विह
अशा प्रकारे, येथे घडलेल्या सर्व भूतकाळातील आणि भविष्यकाळातील घटना समजून घ्याव्यात.
पृथोस्तु पुत्रौ विक्रान्तौ जज्ञाते ऽन्तर्द्धिपाषनौ
पृथूचे दोन पराक्रमी आणि अद्भुत शक्ती असलेले पुत्र जन्मले.
हविर्धानात्षडाग्नेयी धिषणाजनयत्सुतान्
हविर्धान आणि अग्नीची कन्या दिशणा यांच्यापासून पुत्र जन्मले.
प्राचीनबर्हिर्भगवान्महानासीत्प्रजापतिः
प्राचीनबर्ही हा तेजस्वी पुरुष मोठा प्रजापती झाला.
प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य तस्मात्प्राचीनबर्ह्यसौ
त्याच्या कुशांचे अग्र पूर्वेकडे होते, म्हणून त्याला प्राचीनबर्ही असे नाव पडले.
महतस्तपसः पारे सवर्णायां प्रजापतिः
त्याच्या महान तपश्चर्येनंतर, प्रजापती सवर्णेच्या पोटी जन्मला.
सर्वान्प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगान्
त्याचे सर्व पुत्र प्रचेतस नावाने ओळखले जात आणि धनुर्वेदाचे पूर्ण जाणकार झाले.
दशवर्ष सहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः
दहा हजार वर्षे ते सर्व समुद्राच्या पाण्यातच राहिले.
अरक्ष्यमाणामावब्रुर्बभूवाथ प्रजाक्षयः
कोणीही त्यांचे रक्षण न केल्यामुळे झाडे भरभर वाढली आणि प्रजांचा नाश झाला.
नाशकन्मारुतो वातुं वृत्तं खमभवद्द्रुमैः
वाऱ्याला वाहता येईना आणि झाडांनी आकाश पूर्णपणे झाकले गेले.
तदुपश्रुत्य तपसा सर्वे युक्ताः प्रचेतसः
हे ऐकून, सर्व प्रचेतस तपश्चर्येत मग्न झाले.
उन्मूलानथ वृक्षांस्तान्कृत्वा वायुरशोषयत्
मग त्यांनी ती झाडे उपटून टाकली आणि वाऱ्याने ती वाळवली.
द्रुमक्षयमथो बुद्ध्वा किञ्चिच्छिष्टेषु शाखिषु
झाडांचा नाश झाल्याचे पाहून, फक्त काही फांद्या उरल्या होत्या.
दृष्ट्वा प्रयोजनं सत्यं लोकसंतानकारणात्
लोकांच्या वाढीसाठी खरे कारण पाहून,
वृक्षाः क्षित्यां जनिष्यन्ति शाम्यतामग्निमारुतौ
पृथ्वीवर पुन्हा झाडे उगवतील; अग्नी आणि वारा शांत होवोत.
भविष्यज्जनता ह्येषा धृता गर्भेण वै मया
ही भविष्यातील पिढी मी गर्भात धारण केली आहे.
भार्या भवतु वो ह्येषा सोमगर्भा विवर्द्धिता
ही स्त्री, जिला सोमाचा गर्भ आहे आणि जिला वाढवण्यात आलं आहे, तीच तुमची पत्नी होवो.
अस्यामुत्पत्स्यते विद्वान्दक्षो नाम प्रजापतिः
हिच्या पोटी एक विद्वान आणि कुशल असा दक्ष नावाचा प्रजापती जन्माला येईल.
अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्द्धयिष्यति
तो तेजस्वी अग्नीसारखा होईल आणि सृष्टीचं वाढवणं पुढे नेईल.
संत्दृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीं धर्मेण मारिषाम्
तो झाडांवरचा आपला राग आवरून, धर्माने मारीषेला पत्नी म्हणून स्वीकारेल.