भृग्वादयस्तु ये सृष्टा न च ते ब्रह्मवादिनः
भृगु पासून जे निर्माण झाले, ते ब्रह्मज्ञान सांगणारे नाहीत.
द्वादशैते प्रसूयन्ते सह रूद्रेण च द्विजाः
हे बारा जण रुद्रासह जन्माला येतात, हे द्विजांनो.
पूर्वोत्पत्तौ पुरा ह्येतौ सर्वेषामपि पूर्वजौ
पूर्वीच्या सृष्टीत, हे दोघे सर्वांमध्ये सर्वात जुने होते.
विरजेते ऽत्र वै लोके तेजसाक्षिप्य चात्मनः
ते या जगात स्वतःच्या तेजाने उजळतात.
प्रजाधर्मं च कामं च वर्तयेते महौजसौ
ते मोठ्या सामर्थ्याने संतती, धर्म आणि काम यांचे पालन करतात.
ततः सनत्कुमारेति नाम तस्य प्रतिष्ठितम्
मग त्याला 'सनत्कुमार' हे नाव मिळाले.
क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलङ्कृताः
कृती आणि संतती असलेले, महर्षींच्या सान्निध्याने शोभलेले.
ततो ऽसुरान्पितॄन्देवान्मनुष्यांश्चासृजत्प्रभुः
मग प्रभूंनी असुर, पितर, देव आणि माणसे निर्माण केली.
प्रजननान्मनुष्यान्वै जघनान्निर्ममे ऽसुरान्
त्याच्या कटीपासून माणसं निर्माण केली आणि नितंबांपासून असुर घडवले.
सुधायाश्च पितॄंश्चैव देवदेवः ससर्जह
देवतांचा देव सुधेपासून पितरांचीही निर्मिती करतो.
सनसश्च मनुष्यांश्च पितृवन्महतः पितॄन्
त्याच्या मनातून त्याने माणसं आणि पितरांसारखे महान पितर घडवले.
ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये
यज्ञ सिद्धीसाठी त्याने ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद निर्माण केले.
ब्रह्मणस्तु प्रजासर्गं देवार्षिपितृमानवम्
ब्रह्माच्या कडून देव, ऋषी, पितर आणि माणसांची सृष्टी निर्माण झाली.
यक्षान्पिशाचान् गन्धर्वान्सर्वशो ऽप्सरसस्तथा
त्याने यक्ष, पिशाच, गंधर्व आणि सर्व अप्सरा यांचीही निर्मिती केली.
अव्ययं वा व्ययञ्चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्
नाशवंत आणि अविनाशी, स्थावर आणि जंगम — दोन्ही प्रकार त्याने घडवले.
तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः
हीच सृष्टी पुन्हा पुन्हा निर्माण होत राहते.
तेषामेव पृथक् सूतमविभक्तं त्रयं विदुः
त्यांच्या उत्पत्तीचे त्रिविध रूप एकत्रित आणि वेगळे असे समजले जाते.
कर्म स्वविषयं प्राहुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः
सत्त्वगुणी आणि समदर्शी लोक कर्म त्याच्या योग्य क्षेत्रातच घडते असे सांगतात.
दिवशब्देन पञ्चैते निर्ममे समहेश्वरः
‘दिव’ या शब्दातून महेश्वराने ही पाचही निर्मिती केली.
शर्वर्यां न प्रसूयन्ते पुनस्तेभ्योदधत्प्रभुः
रात्री त्यांचा जन्म होत नाही; पुन्हा प्रभू त्यांना परत घेतो.
महदाद्या विशेषान्ता विकाराः प्राकृताः स्वयम्
महत्त्वापासून विशिष्टतेपर्यंतचे सर्व विकार हेच नैसर्गिक आहेत.
नदीभिश्च समुद्रैश्च पर्वतैश्च सहस्रशः
नद्या, समुद्र आणि हजारो पर्वतांसह.
अस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित्
या ब्रह्मवनात अव्यक्त ब्रह्मा, सर्वज्ञ, वावरतो.
बुद्धिस्कन्धमयश्चैव इन्द्रियान्तरकोटरः
बुद्धीचे समुदाय आणि अंतःकरणाची जागा.
धर्माधर्मसुपुष्पस्तु सुखदुःखफलोदयः
धर्म आणि अधर्म हे फुलून सुख-दुःखाची फळं देतात.
एतद्ब्रह्मवनं चैव ब्रह्मवृक्षस्य तस्य तत्
हेच ब्रह्मवन त्या ब्रह्मवृक्षाचे आहे.
प्रधानं प्रकृतिंमायां चैवाहुस्तत्त्वचिन्तकाः
तत्त्वांचा विचार करणारे ज्ञानी या मूळ तत्त्वाला प्रधान, प्रकृती आणि माया असे म्हणतात.
अबुद्धिपूर्वकाः सर्गा ब्रह्मणः प्राकृतास्त्रयः
ब्रह्मदेवाच्या तीन आद्य सृष्टी या कोणतीही जाणीवपूर्वक इच्छा न ठेवता निर्माण झाल्या.
वैकल्पात्संप्रवर्तन्ते ब्रह्मणस्तेभिमन्यवः
विभाजनामुळे त्या सृष्टी पुढे वाढतात आणि त्यांचा मूळ ब्रह्मदेव मानला जातो.
सर्गाः परस्परोत्पन्नाः कारणं तु बुधैः स्मृतम्
सृष्टी एकमेकांतून उत्पन्न होते; त्यामागचं कारण ज्ञानी लोक ओळखतात.