तस्मिन्हते नास्ति शुभे पातकं चोपपातकम्
‘जो मारला जातो तो जर चांगला नसेल, तर त्यात पाप किंवा उपपाप राहत नाही.’
यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्
‘आज जर तू माझे बोलणे ऐकून जगाचे भले केले नाहीस—’
आत्मानं प्रथयित्वेह प्रजा धारयिता स्वयम्
‘इथे स्वतःचे स्थान करून, तुलाच लोकांना सांभाळावे लागेल.’
संजीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः
‘लोकांना नेहमी जिवंत ठेव, कारण तू नक्कीच समर्थ आहेस, यात शंका नाही.’
नियच्छेयं त्वद्वधार्थमुद्यन्तं घोरदर्शनम्
मी त्या भयंकर रूपाच्या जीवाला, जो तुझा वध करायला उठला आहे, आवर घालीन.
सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः
राजा, हे सर्व मी नक्कीच पूर्ण करीन, यात काहीच शंका नाही.
यथा विस्पन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत्
जसं दूध ढवळलं की सर्वत्र पसरतं,
धनुष्कोट्या तथा वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः
तसंच वेणाच्या धनुष्याच्या टोकामुळे डोंगर वाढले.
स्वभावेना भवत्तस्याः समानि विषमाणि च
तिच्या स्वभावाने, ती त्याच्यासाठी कधी सम आणि कधी विषम अशी झाली.
प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वापि विद्यते
जुन्या प्रदेशांची किंवा गावांची विभागणी असतेच.
चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल
चाक्षुष मन्वंतराच्या आधी, या काळात हे पूर्वी होतं.
समत्वं यत्र यत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि
जिथे जिथे पृथ्वी सम होती, कुठेही,
आहारः फल मूले तु प्रजानामभवत्किल
तेव्हा लोकांचं अन्न फळं आणि मुळं असायचं, असं सांगितलं जातं.
वैन्यात्प्रभृति लोके ऽस्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः
वेण्यापासून पुढे, या जगात हे सर्व निर्माण झालं.
पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वे तले पृथिवीं ततः
पृथुने स्वतःच्या हाताने पृथ्वीला पीकासाठी दूध काढलं.
ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुंधरा
ऋषींकडून असंही ऐकायला मिळतं की, पुन्हा एकदा वसुंधरेचं दूध काढलं गेलं.
छन्दासिपात्रमासीत्तु गायत्र्यादीनि सर्वशः
त्यावेळी छंद म्हणजेच गायत्री वगैरे सर्व छंद हेच पात्र होतं.
पुनस्ततो देवगणैः पुरन्दरपुरोगमैः
नंतर देवगणांनी, पुरंदरासह, पुन्हा एकदा असं केलं.
वत्सस्तु मघवानासीद्दोग्धा च सविता विभुः
त्यावेळी वत्स म्हणजे इंद्र होता आणि दूध काढणारा सर्वशक्तिमान सविता होता.
पितृभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा
पितरांकडूनही असं ऐकायला मिळतं की, पुन्हा एकदा वसुंधरेचं दूध काढलं गेलं.
वैवस्वतो यमस्त्वासीत्तेषां वत्सः प्रतापवान्
त्यांच्यात वत्स म्हणून तेजस्वी वैवस्वत यम होता.
असुरैः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा
असुरांकडूनही असं ऐकायला मिळतं की, पुन्हा एकदा वसुंधरेचं दूध काढलं गेलं.
विरोचनस्तु प्राह्रादिर्वत्सस्तेषां महायशाः
विरोचन हा त्यांचा वासरू होता, आणि महात्मा प्रह्लादही त्यांच्यात सामील होता.
पायसा ते च मायाभिः सर्वे मायाविनो ऽसुराः
ते सर्व असुर मायावी होते आणि त्यांनी आपल्या मायेमुळे दूध काढले.
नागैस्तु श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम्
नागांनी तक्षकाला वासरू करून पृथ्वीचे दूध काढले, असे सांगितले जाते.
तेषां वै वासुकिर्देग्धा काद्रवेयः प्रतापवान्
त्यांच्यात वासुकी, कद्रूचा तेजस्वी पुत्र, दूध काढणारा होता.
तेनैव वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः
त्याच्यामुळे ते भयंकर, मोठ्या देहाचे आणि विषाने भरलेले नाग आपला उदरनिर्वाह करतात.
आमपात्रे पुनर्दुग्धा त्वन्तर्धानप्रियं मही
पृथ्वी पुन्हा कच्च्या भांड्यात गुप्त धनाच्या प्रियासाठी दूध काढली गेली.
दोग्धा रजतनाभस्तु पिता मणिधरस्य यः
मणिधराचा पिता, ज्याची नाभी चांदीसारखी आहे, तो दूध काढणारा होता.
तेन ते वर्त्तयन्तीति परमर्थतया च ह
त्याच्यामुळे ते जगतात, असे खरेखुरे मानले जाते.