स्तोत्रं येनास्य कुर्याव प्रोचुस्तेजस्विनो द्विजाः
आपण कोणत्या स्तोत्राने त्याचे गुणगान करावे? तेजस्वी द्विजांनी असे विचारले.
ज्ञानशीलो वदान्यश्च संग्रामेष्वपरजितः
तो ज्ञानी, सद्गुणी, उदार आणि युद्धात अपराजित आहे.
यानि कर्माणि कृतवान् पृथुः पश्चान्महाबलः
महाबली पृथुने नंतर ही सर्व कृत्ये केली.
ततस्तवान्ते सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः
मग शेवटी प्रजाधिपती पृथु अत्यंत आनंदाने दान दिले.
तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः
त्या वेळेपासून पृथ्वीचे राजे सूत आणि मागध यांच्याकडून स्तुतिसुमने ऐकतात.
तं दृष्ट्वा परमप्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः
त्याला पाहून प्रजाजन आणि महर्षी अत्यंत आनंदाने बोलले.
ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः
तेव्हा, हे महाभाग, लोक वेण्याकडे धावले.
सो ऽभिद्रुतः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया
लोकांनी पाठलाग केल्यावर, तो त्यांच्या भल्यासाठी काही करायचा प्रयत्न करू लागला.
ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही
मग वेण्याच्या भीतीने पृथ्वीने गायचे रूप घेतले आणि पळून गेली.
सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा
त्या वेळी, वेण्याच्या भीतीने ती ब्रह्मलोकासह इतर लोकांमध्ये गेली.
ज्वलद्भिर्निशितैर्बाणैर्दीप्ततेजसमच्युतम्
तेव्हा तो तेजस्वी आणि धारदार बाणांनी, प्रखर तेजाने तिचा थांबता पाठलाग करू लागला.
अलबन्ती तु सा त्राणं वैन्यमेवान्वपद्यत
शेवटी, कुठेच आश्रय न मिळाल्याने, ती वेण्याकडेच आली.
उवाच वैनं नाधर्मः स्त्रीवधे परिपश्यति
ती वेण्याला म्हणाली: 'स्त्रीला मारण्यात अधर्म नाही.'
मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत्
'राजा, सर्व लोक माझ्यातच आहेत; माझ्यामुळे हे जग टिकून आहे.'
स मां नर्हसि वै हन्तुं श्रेयस्त्वं च चिकीर्षसि
‘तुम्ही मला मारू नये; कारण तुम्ही नेहमीच चांगलेच करायचे ठरवता.’
उपायतः समारब्धा सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः
‘योग्य मार्गाने प्रयत्न केल्यास सर्व कामे यशस्वी होतात.’
अन्तर्भूता भविष्यामि जहि कोपं महाद्युते
‘मी सर्व सत्त्वांत राहीन; हे महाबलवान, तुमचा राग सोडा.’
सत्त्वषु पृथिवीपाल धम न त्यक्तुमर्हसि
‘हे पृथ्वीचे रक्षण करणारे, सत्त्वांत धर्म पाळा; तुम्ही त्याचा त्याग करू नये.’
क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्
राग आवरून, धर्मात्मा राजाने पृथ्वीला असे सांगितले.
एकं प्राणी बहून्वापि कर्म तस्यास्ति पातकम्
‘एक असो वा अनेक प्राणी, त्यांना मारण्यात पाप असते.’
तस्मिन्हते नास्ति शुभे पातकं चोपपातकम्
‘जो मारला जातो तो जर चांगला नसेल, तर त्यात पाप किंवा उपपाप राहत नाही.’
यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्
‘आज जर तू माझे बोलणे ऐकून जगाचे भले केले नाहीस—’
आत्मानं प्रथयित्वेह प्रजा धारयिता स्वयम्
‘इथे स्वतःचे स्थान करून, तुलाच लोकांना सांभाळावे लागेल.’
संजीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः
‘लोकांना नेहमी जिवंत ठेव, कारण तू नक्कीच समर्थ आहेस, यात शंका नाही.’
नियच्छेयं त्वद्वधार्थमुद्यन्तं घोरदर्शनम्
मी त्या भयंकर रूपाच्या जीवाला, जो तुझा वध करायला उठला आहे, आवर घालीन.
सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः
राजा, हे सर्व मी नक्कीच पूर्ण करीन, यात काहीच शंका नाही.
यथा विस्पन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत्
जसं दूध ढवळलं की सर्वत्र पसरतं,
धनुष्कोट्या तथा वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः
तसंच वेणाच्या धनुष्याच्या टोकामुळे डोंगर वाढले.
स्वभावेना भवत्तस्याः समानि विषमाणि च
तिच्या स्वभावाने, ती त्याच्यासाठी कधी सम आणि कधी विषम अशी झाली.
प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वापि विद्यते
जुन्या प्रदेशांची किंवा गावांची विभागणी असतेच.