यक्षै राक्षसगन्धर्वैरप्सरोभिर्यथा पुरा
यक्ष, राक्षस, गंधर्व आणि अप्सरा यांनी पूर्वीप्रमाणे,
तेषां पात्रविशेषांश्च दोग्धारं क्षीरमेव च
त्यांची वेगवेगळी पात्रे, दूध काढणारे आणि दूध हे सर्व,
यथा क्षीरविशेषांश्च सर्वानेवानुपूर्वशः
जसं दूधाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांना एकामागोमाग नीट पाहिलं जातं,
कुद्धैर्महर्षिभिः पूर्वैः कारणं ब्रूहि तद्धि नः
तसंच, प्राचीन महर्षींनी याचा विचार केला आहे. म्हणून, हे कारण आम्हाला सांग.
एकाग्राः प्रयताश्चैव शुश्रूषध्वं द्विजोत्तमाः
तुम्ही सर्वश्रेष्ठ द्विजजन एकचित्ताने आणि मन लावून ऐका.
वर्त्तनीयमिदं ब्रह्म नाव्रताय कथञ्चन
हे मार्ग, हे ब्रह्मन्, व्रत न पाळणाऱ्याला कधीच सांगू नये.
रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्यो ऽनसूयकः
हे रहस्य ऋषींनी सांगितलं आहे; जो द्वेष करत नाही, त्यानेच ते ऐकावं.
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य न स शोचेत्कृताकृतम्
ब्राह्मणांना वंदन करून, तो केलेल्या किंवा न केलेल्या गोष्टींसाठी दुःखी राहत नाही.
अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यङ्गो नाम प्रजापतिः
अत्रिवंशातून अंग नावाचा एक प्रजापती जन्माला आला.
जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः
तो प्रजापती मृत्यूच्या कन्या सुनिथा हिच्या पोटी जन्मला.
स धर्मं वृष्ठतः कृत्वा कामाल्लोकेष्वर्तत
त्याने धर्माचं उत्तम पालन केलं, पण नंतर जगातल्या इच्छांकडे वळला.
वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य सो ऽधर्मे निरतो ऽभवत्
त्याने वेद आणि शास्त्रांचा उल्लंघन केला आणि अधर्मात गुंतला.
न पिबन्ति तदा सोमं महायज्ञेषु देवताः
त्या वेळी, मोठ्या यज्ञांत देवता सोमपान करत नव्हत्या.
आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते
नाश जवळ आला असता, एक कठोर प्रतिज्ञा करण्यात आली.
मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि
'माझ्यासाठी यज्ञ करावेत, माझ्यासाठी होम करावा,' असं जाहीर केलं गेलं.
ऊचुर्महर्षयः सर्वे मरीचिप्रमुखास्तदा
त्या वेळी मरीचि प्रमुख सर्व महर्षींनी असं सांगितलं:
त्वं मा कार्षीरधर्मं वै नैष धर्मः सनातनः
'अधर्म करू नकोस; हा सनातन धर्म नाही.'
पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः
'मी प्रजांचं रक्षण करीन' असं वचन तू आधी दिलं होतंस.
वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिर्विदितेन च कोविदः
वेन हा दुष्ट बुद्धीचा होता; तो हसून, जाणूनबुजून बोलला.
वीर्यण तपसा सत्यैर्मया वा कः समो भुवि
'माझ्या सामर्थ्याने, तपाने आणि सत्याने, पृथ्वीवर माझ्यासारखा दुसरा कोण आहे?'
प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः
सर्व लोकांचा आणि विशेषतः धर्मांचा उगम मीच आहे.
सृजेयं वा ग्रसेयं वा नात्र कार्या विचारणा
मी जग निर्माण करावे किंवा नष्ट करावे, याचा विचार करण्याची काहीच गरज नाही.
अनुनेतुं तदा वेनस्ततः क्रुद्धा महर्षयः
तेव्हा वेनाला थांबवण्यासाठी महर्षी रागावले.
ततो ऽस्य वामहस्तं ते ममन्थुर्भृशकोपिताः
मग ते फार संतापलेले ऋषी त्याचा डावा हात जोरात मळू लागले.
ह्रस्वो ऽतिमात्रं पुरुषः कृष्णश्चापि बभूव ह
तेथून एक फारच ठेंगणा आणि काळा पुरुष प्रकट झाला.
तमार्त्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल
तो माणूस दुःखी आणि गोंधळलेला दिसताच, त्यांनी त्याला म्हणाले, 'इथे बस.'
धीवरानसृजच्चापि वेनकल्मषसंभवान्
वेनाच्या अपवित्रतेतून त्याने मच्छीमार लोक निर्माण केले.
अधर्मरुचयश्चापि विद्धि तान्वेनकल्मषान्
वेनाच्या अपवित्रतेतून जन्मलेले हे लोक अधर्माकडे झुकणारे आहेत, हे जाण.
अरणीमिव संरब्धा ममन्थुर्जातमन्यवः
ते संतापाने अगदी जणू अरणी काठी घासावी तसे त्याला मळू लागले.
पृथोः करतलाद्वापि यस्माज्जातः पृषुस्ततः
पृथूच्या हाताच्या तळव्यातून तो जन्मला म्हणून त्याला 'पृथू' असे नाव पडले.