क्षीणे मन्वन्तरे पूर्वे प्रवृत्ते चापरे पुनः
पूर्वीचा मन्वंतर संपला आणि पुढचा पुन्हा सुरू झाला की—
सप्तर्षयो मनुश्चैव कालापेक्षास्तु ये स्थिताः
सप्तर्षी आणि मनु, जे काळानुसार स्थिर आहेत—
मन्वन्तरोत्सवस्यार्थे संतत्यर्थे च सर्वदा
मन्वंतराच्या उत्सवासाठी आणि सातत्यासाठी ते नेहमीच असतात.
द्वन्द्वेषु संप्रवृत्तेषु उत्पन्नास्वौषधीषु च
जेव्हा जोड्या निर्माण होतात आणि औषधी वनस्पती उगवतात—
वार्त्तायां संप्रवृत्तायां धर्मे चैवोपसंस्थिते
जीविका सुरू होते आणि धर्मही स्थिर होतो—
अग्रामनगरे चैव वर्णाश्रमविवर्जिते
आणि ज्या गावांमध्ये किंवा शहरांमध्ये वर्णाश्रमाचा भेद नाही—
सप्तर्षयो मनुश्चैव संतानार्थं व्यवस्थिताः
सप्तर्षी आणि मनु हे सातत्यासाठी तेथे स्थिर असतात.
उत्पद्यन्ते हि पूर्वेषां निधनेष्विह पूर्ववत्
इथे पूर्वीचे नष्ट झाले की, पुन्हा नव्याने पूर्वीसारखेच जन्म घेतात.
सर्पा भूतपिशाचाश्च गन्धर्वा यक्षराक्षसाः
सर्प, भुते, पिशाच, गंधर्व, यक्ष आणि राक्षस,
सप्तर्षयो मनुश्चव ह्यादौ मन्वन्तरस्य हि
सप्तर्षी आणि मनु, मन्वंतराच्या सुरुवातीला,
ऋषीणां ब्रह्मचर्येण गत्वानृण्यं तु व तदा
त्या काळी ऋषींनी ब्रह्मचर्याचे पालन करून सर्व ऋणातून मुक्ती मिळवली.
शतंवर्षसहस्राणां धर्मे वर्णात्मके स्थिताः
शंभर हजार वर्षे त्यांनी आपल्या वर्णानुसार धर्मातच स्थिर राहिले.
स्थापयित्वाश्रमांश्चैव स्वर्गाय देधिरे मनः
आपली आश्रमं उभारून त्यांनी आपले मन स्वर्गाकडे लावले.
पूर्वदेवास्ततस्ते वै स्थिता धर्मेण कृत्स्नशः
पूर्वीचे ते देव सुद्धा पूर्णपणे धर्मातच स्थिर राहिले.
मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति महर्लोकमनामयम्
मंत्रांच्या सहाय्याने ते पवित्र महर्लोकात वर जातात.
अवेक्षमाणा वशिनस्तिष्ठन्त्या भूतसंप्लवात्
स्वतःवर संयम ठेवून, ते सर्व भूतांचा संहार होईपर्यंत तिथेच राहतात.
शून्येषु देवस्थानेषु त्रैलोक्ये तेषु सर्वशः
तीनही लोकातील देवस्थानं रिकामी असताना, त्या सर्व ठिकाणी,
ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्ति च
तेव्हा तपाच्या बळावर ते त्या स्थानांना पुन्हा भरून टाकतात.
सप्तर्षीणां मनोश्चैव देवानां पितृभिः सह
सप्तर्षी, मनु आणि देव, पितरांसह,
तेषां संतत्यविच्छेद इहामन्वन्तरक्षयात्
मन्वंतराच्या शेवटीसुद्धा त्यांच्या वंशाची परंपरा तुटत नाही.
मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम्
सर्व मन्वंतरांत, भूतांचा संहार होईपर्यंत,
अतीतानागतानां वै प्रोक्तं स्वायंभुवेन तु
गेल्या आणि येणाऱ्या काळात, हे सर्व स्वयंभूने सांगितले आहे.
एवं संतत्यविच्छेदो भवत्याभूतसंप्लवात्
अशा प्रकारे, भूतांचा संहार होईपर्यंत वंशाची परंपरा अखंड राहते.
महाजनं चैव जनान्तपश्च चैकान्तगानि प्रभवन्ति सत्ये
महान लोक आणि सर्व लोकांचे शेवट फक्त सत्ययुगातच प्रकट होतात.
स्त्ये स्थिता नित्यतया तु नित्यं प्राप्ते विकारे प्रतिसर्ग काले
सत्ययुगात ते नेहमीच स्थिर असतात, पण पुन्हा सृष्टीच्या वेळी बदल आल्यावर,
ततो ऽभियोगा विषयप्रहाणाद्विशन्ति नारायणमेव देवम्
मग विषयांचा त्याग करून आणि विरक्तीने, ते फक्त नारायण या देवात विलीन होतात.
क्षणं न वै तिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः
जगातील सर्व जीवांची स्थिती एक क्षणही तशीच राहत नाही; सतत नाश आणि वाढ यामध्ये फिरत असते.
वायुप्रणीतान्युपलभ्य दृश्याद् दिव्यौजसां व्याससमासयोगैः
वारा ज्या वस्तू हलवतो त्या जेव्हा समजून घेतल्या जातात, त्या दिव्य शक्तीने आणि व्यासांच्या संक्षिप्त व सविस्तर पद्धतींनी समजतात.
सुरेशसप्तर्षिपितृप्रजेशैर्युक्तानि सम्यक् परिवर्त्तनानि
देवतांचे स्वामी, सप्तर्षी, पितर आणि संततीचे अधिपती यांच्या सहकार्याने हे योग्य चक्र चालतात.
कीर्तिद्युतिख्यातिभिरर्चितानां पुण्यं हि विश्यापनमीश्वराणाम्
कीर्ती, तेज आणि प्रसिद्धी मिळवलेल्या लोकांसाठी, देवांच्या राज्याचा विस्तार हेच खरे पुण्य आहे.