निरुक्तं च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः
त्या श्रेष्ठ द्विजाने पुन्हा निरुक्त हे चौथे तयार केले.
धीमाञ्छ तबलाकश्च गजश्चैव द्विजोत्तमाः
धीमान, तबलाक आणि गज हे तिघेही उत्तम ब्राह्मण होते.
त्रयस्तस्याभवञ्च्छिष्या महात्मानो गुणान्विताः
त्याचे हे तीन शिष्य महान आणि गुणी होते.
तृतीयश्चार्जवस्ते च तपसा शंसितव्रताः
तिसरा म्हणजे आर्जव; हे सर्व तपस्वी आणि व्रतस्थ होते.
इत्येते बहूवृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः
अशा प्रकारे या बहुवृत्त असलेल्या संहितांचा प्रचार त्यांनी केला.
षडशीतिस्तु तेनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः
त्यांनी यजुर्वेदाच्या छान अशा छपन्न संहितांचा प्रचार केला.
एकस्तत्र परित्यक्तो या५वल्क्यो महातपाः
त्यात एक याज्ञवल्क्य नावाचा महान तपस्वी वगळला गेला.
सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः
त्यांपैकी सर्वांच्या तीन प्रकारच्या विभागांची नोंद आहे.
उदीच्या मध्यदेश्याश्च प्राच्यश्चैव पृथग्विधाः
उत्तर, मध्य आणि पूर्व दिशांतील लोक वेगवेगळ्या प्रकारचे आहेत.
मध्यदेशप्रतिष्ठाता चासुरिः प्रथमः स्मृतः
मध्यदेशातील परंपरेचे पहिले संस्थापक आसुरी म्हणून ओळखले जातात.
इत्येते चरकाः प्रोक्ताः संहिता वादिनो द्विजाः
हे चरक म्हणून ओळखले जाणारे द्विज, संहितेचे विवेचन करणारे आहेत.
किं चीर्णं कस्य वा हेतोश्चरकत्वं हि भेजिरे
काय घडले आणि कोणत्या कारणासाठी त्यांनी चरकत्व स्वीकारले हे काय होते?
मेरुपृष्ठं समासाद्य तैस्तदा त्विति मन्त्रितम्
ते सर्व मेरूच्या शिखरावर पोहोचले आणि तिथे त्यांनी एकत्र चर्चा केली.
स कुर्याद्ब्रह्महत्यां वै समयो नः प्रकीर्तितः
जो असे करेल तो ब्रह्महत्येचा दोषी ठरेल—हेच आपले ठरलेले आहे.
प्रययुः सप्तरात्रेण यत्र संधिः कृतो ऽभवत्
सात रात्रींमध्ये ते त्या ठिकाणी गेले जिथे करार झाला होता.
शिष्यानथ समानीय स वैशंपायनो ऽब्रवीत्
मग वैशंपायनाने आपले शिष्य एकत्र बोलावले आणि त्यांना सांगितले.
सर्वे यूयं समागम्य ब्रूत कामं हितं वचः
तुम्ही सर्व जण एकत्र या आणि जसे वाटेल तसे हिताचे बोल बोला.
बलेनोत्थापयिष्यामि तपसा स्वेन भावितः
माझ्या तपाच्या बळावर मी त्याला जोराने उचलून उभा करीन.
उवाच यत्त्वयाधीतं सर्वं प्रत्यर्पयस्व मे
त्याने सांगितले, 'तू जे काही शिकला आहेस ते सर्व मला परत दे.'
रुधिरेण तथाक्तानि च्छर्दित्वा ब्रह्मवित्तमाः
ते सर्व, रक्ताने माखलेले ज्ञान, त्यांनी उलटून टाकले, हे ब्रह्मवेत्त्यांनो.
सूर्ये ब्रह्म यदुत्पन्नं तं गत्वा प्रतितिष्ठति
सूर्यामध्ये जे ब्रह्म उत्पन्न झाले ते तिथे जाऊन स्थिर राहते.
तानि तस्मै ददौ तुष्टः सूर्यो वै ब्रह्मरातये
संतुष्ट होऊन सूर्याने ते सर्व ब्रह्मराताला दिले.
यजूंष्यधीयते तानि ब्राह्मणा येन केनचित्
ब्राह्मण त्या यजुर्वेदाच्या ऋचा आपापल्या पद्धतीने म्हणतात.
ब्रह्महत्या तु यैश्चीर्णा चरणाच्चरकाः स्मृताः
ज्यांनी ब्रह्महत्येचे पाप केले, त्यांच्या आचरणामुळे त्यांना चरक म्हणतात.
इत्येते चरकाः प्रोक्ता वाजिनस्तु निबोधत
हे चरक असे सांगितले गेले; आता वाजिनांविषयी ऐका.
मध्यन्दिनस्तु सापत्यो वैधेयश्चाद्धबौद्धकौ
मध्यंदिन हा योग्य पुत्र आहे, वैद्य आणि अढबौद्धक हेही आहेत.
आवटी च तथा पुण्ड्रो वैणोयः सपराशरः
आवटी, पुंड्र, वैणोय आणि सपाराशर हे देखील होते.
शतमेकाधिकं ज्ञेयं यजुषां ये विकल्पकाः
यजुर्वेदाचे विविध भाग करणारे एकशेएक जण होते, हे लक्षात घ्या.
सुमन्तुश्चापि सुत्वानं पुत्रमध्यापयत्पुनः
सुमंतु यांनी पुन्हा एकदा आपल्या मुलाला शिकवले.
स सहस्रमधीत्याशु सुकर्माप्यथ संहिताः
त्याने लवकरच हजार संहितांचा अभ्यास केला आणि तो उत्तम कर्म करणारा ठरला.