संत्युत्तमगुणैर्युक्ता नृपस्यापि परीक्षकाः
उत्तम गुण असलेले लोक राजालाही परीक्षक असतात.
ऋषयस्त्वेकतः सर्वे याज्ञवल्क्यस्तथैकतः
सर्व ऋषी एकीकडे, आणि याज्ञवल्क्य एकीकडे उभे होते.
एकैकशस्ततः पृष्टा नैवोत्तरमथाब्रुवन्
मग प्रत्येकाला वेगळं विचारलं, पण कुणीच उत्तर दिलं नाही.
शाकल्यमिति होवाच वादकर्त्तारमञ्जसा
त्याने वाद करणाऱ्याला थेट 'शाकल्य' असं म्हटलं.
पणस्तु यजमानेन बद्धो नीतो यथा धृतः
यजमानाने पैज लावली आणि ठरल्याप्रमाणे ती घेतली गेली.
प्रोवाच याज्ञवल्क्यं सपुरुषं मुनिसन्निधौ
याज्ञवल्क्य आपल्या लोकांसह, ऋषींच्या उपस्थितीत बोलू लागला.
विद्याधनं महासारं स्वयङ्ग्राहं जिघृक्षसि
तू स्वतःसाठी विद्या या मोठ्या संपत्तीवर ताबा मिळवू इच्छितोस.
ब्रह्मिष्ठानां बलं विद्धि विद्यातत्त्वार्थदर्शनम्
ब्रह्मनिष्ठ लोकांची खरी ताकद म्हणजे ज्ञानाचं तत्त्व समजून घेणं हेच आहे, हे जाणून ठेव.
कामप्रर्श्नधना विप्राः कामप्रश्नं वदामहे
हे ब्राह्मणांनो, ज्यांचं धन म्हणजे प्रश्न विचारणं, चला आपण इच्छेचा प्रश्न विचारूया.
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य शाकल्यः क्रोधमूर्च्छितः
त्याची ही वाक्यं ऐकून शाकल्य रागाने भरून गेला आणि बेशुद्ध झाला.
ब्रूहीदानीं मयोद्दिष्टान्कामप्रश्नान्यथार्थतः
आता मी विचारलेले इच्छेचे प्रश्न जसे आहेत तसेच सांग.
साग्रं प्रश्नसहस्रं तु शाकल्यः सो ऽकरोत्तदा
त्या वेळी शाकल्याने सर्व बाजूंनी पूर्ण असे हजार प्रश्न विचारले.
शाकल्यस्त्वास निर्वादो याज्ञवल्क्यस्तमब्रवीत्
शाकल्याने कोणताही वाद न करता विचारले, आणि याज्ञवल्क्य त्याला म्हणाले.
पणप्राप्यस्य वादस्य ब्रुवतोर्मृत्युरत्र वै
पणाच्या वादात, दोघांपैकी जो हरतो त्याला मृत्यू येतो.
अध्यात्मस्य गतिं मुख्यां ध्यानमार्गमथापि वा
अध्यात्माचा मुख्य मार्ग असो किंवा ध्यानाचा मार्ग असो—
शाकल्यस्तमविज्ञाय तथा मृत्युमवाप्तवान्
शाकल्याने ते समजले नाही आणि म्हणून त्याला मृत्यू आला.
एवं विवादः सुमहानासीत्तेषां धनार्थिनाम्
अशा रीतीने त्या धनाच्या इच्छेने वाद फार मोठा झाला.
जगाम वै गृहं स्वच्छं शिष्यैः परिवृतो वशी
स्वतःवर संयम असलेला तो आपल्या शुद्ध घरात शिष्यमंडळींनी वेढलेला गेला.
चकार संहिताः पञ्च बुद्धिमान्वेदवित्तमः
त्या बुद्धिमान वेदज्ञाने पाच संहितांचा संग्रह केला.
खलीयान्सुतपा वत्सः शैशिरेयश्च पञ्चमः
खलीय, सुतपा, वत्स आणि शैशिरेय हे पाचवे होते.
निरुक्तं च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः
त्या श्रेष्ठ द्विजाने पुन्हा निरुक्त हे चौथे तयार केले.
धीमाञ्छ तबलाकश्च गजश्चैव द्विजोत्तमाः
धीमान, तबलाक आणि गज हे तिघेही उत्तम ब्राह्मण होते.
त्रयस्तस्याभवञ्च्छिष्या महात्मानो गुणान्विताः
त्याचे हे तीन शिष्य महान आणि गुणी होते.
तृतीयश्चार्जवस्ते च तपसा शंसितव्रताः
तिसरा म्हणजे आर्जव; हे सर्व तपस्वी आणि व्रतस्थ होते.
इत्येते बहूवृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः
अशा प्रकारे या बहुवृत्त असलेल्या संहितांचा प्रचार त्यांनी केला.
षडशीतिस्तु तेनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः
त्यांनी यजुर्वेदाच्या छान अशा छपन्न संहितांचा प्रचार केला.
एकस्तत्र परित्यक्तो या५वल्क्यो महातपाः
त्यात एक याज्ञवल्क्य नावाचा महान तपस्वी वगळला गेला.
सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः
त्यांपैकी सर्वांच्या तीन प्रकारच्या विभागांची नोंद आहे.
उदीच्या मध्यदेश्याश्च प्राच्यश्चैव पृथग्विधाः
उत्तर, मध्य आणि पूर्व दिशांतील लोक वेगवेगळ्या प्रकारचे आहेत.
मध्यदेशप्रतिष्ठाता चासुरिः प्रथमः स्मृतः
मध्यदेशातील परंपरेचे पहिले संस्थापक आसुरी म्हणून ओळखले जातात.