विश्वकर्मा विभजते कल्पादिषु पुनः पुनः
विश्वकर्मा प्रत्येक कल्पाच्या सुरुवातीला पुन्हा पुन्हा त्यांचं विभाजन करतो.
भूराद्यांश्चतुरो लोकान्पुनःपुनरकल्पयत्
त्याने भू पासून सुरू होणारे चारही लोक पुन्हा पुन्हा सजवले.
ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाम् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः
स्वतः प्रकटलेले भगवंत ब्रह्मा, विविध सृष्टी निर्माण करण्याची इच्छा धरून,
तस्याभिध्यायतः सर्गं तदा वै बुद्धिपूर्वकम्
त्यांनी मनाशी सृष्टीचा विचार केला आणि मग विचारपूर्वक ती सृष्टी प्रकट झाली.
तमो मोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः
अंधार, गोंधळ, मोठा भ्रम, गडद काळोख आणि ज्याला पूर्ण अज्ञान म्हणतात, हे पाच प्रकार आहेत.
पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायत साभिमानिनः
सृष्टी ही ध्यान करणाऱ्यांसाठी आणि अभिमान असणाऱ्यांसाठी पाच प्रकारांनी अस्तित्वात आहे.
बहिरन्तश्चाप्रकाशस्तथानिःसंज्ञ एव च
बाहेर आणि आत कुठेही प्रकाश नसतो, आणि त्याचप्रमाणे तिथे जाणीवही नसते.
तस्माच्च संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः
त्यातूनच आपली खरी ओळख लपवलेली जी मुख्य झाडे आहेत, ती निर्माण झाली असे सांगितले जाते.
अप्रती तमनाः सोथ तदोत्पत्तिममन्यत
ज्यांना समजण्याची शक्ती नव्हती, त्यांनी त्यालाच आपल्या उत्पत्तीचे कारण मानले.
यस्मात्तिर्यग्विवर्त्तेत तिर्यकस्रोतस्ततः स्मृतः
कारण ते वाकड्या प्रवाहासारखे वळते, म्हणून त्याला आडवा प्रवाह असलेले म्हणतात.
उत्पाद्यग्राहिमश्चैव ते ऽज्ञाने ज्ञानमानिनः
जे निर्माण करतात आणि धरतात, ते अज्ञानात असूनही स्वतःला ज्ञानी समजतात.
एकादशन्द्रियविधा नवधात्मादयस्तथा
अकरा प्रकारची इंद्रिये आणि त्याचप्रमाणे नवविध आत्मरूपे आहेत.
अन्तः प्रकाशास्ते सर्वे आवृताश्च बहिः पुनः
हे सर्व आतून उजळतात, पण बाहेरून पुन्हा झाकलेले असतात.
तिर्यक् स्रोतस उच्यन्ते वश्यात्मानस्त्रिसंज्ञकाः
ज्यांचा प्रवाह आडवा आहे, ते स्वतःवर ताबा ठेवणारे आणि तिहेरी जाणीव असलेले म्हणतात.
अभिप्रायमथोद्भूतं दृष्ट्वा सर्गं तथाविधम्
ज्याप्रमाणे हेतूपासून अशी सृष्टी निर्माण झालेली पाहिली.
ऊर्द्धस्रोतस्तृतीयस्तु तद्वै चोर्द्धं व्यवस्थितम्
तिसरा प्रवाह वरच्या दिशेने आहे, आणि तो वर स्थिर आहे.
ताः सुखं प्रीतिबहुला बहिरन्तश्च वावृताः
ते सुख आणि आनंदाने भरलेले असतात, आणि बाहेरून-आतून दोन्हीकडून झाकलेले असतात.
नवधातादयस्ते वै तुष्टात्मानो बुधाः स्मृताः
ही नवविध रूपे समाधानी आत्मा असलेली आणि ज्ञानी म्हणून ओळखली जातात.
ऊर्द्धस्रोतःसु सृष्टेषु देवेषु स तदा प्रभुः
वरच्या प्रवाहातील देवांची सृष्टी झाल्यावर, त्या वेळी प्रभू प्रकट झाला.
सर्गमन्यं सिमृक्षुस्तं साधकं पुनरीश्वरः
ईश्वराने पुन्हा एक दुसरी, फलदायी सृष्टी निर्माण करण्याची इच्छा केली.
प्रादुर्बभौ भौतसर्गः सोर्वाक् स्रोतस्तु साधकः
मग भौतिक सृष्टी प्रकट झाली, ती सरळ प्रवाह असलेली आणि फलदायी होती.
ते च प्रकाशबहुलास्तमस्पृष्टरजोधिकाः
ती प्रकाशाने भरलेली, अंधाराला न स्पर्शलेली आणि राजोगुण प्रधान अशी आहेत.
प्रकाशा बहिरन्तश्च मनुष्याः साधकाश्च ते
जे माणसं आणि साधक आहेत, ते बाहेरून आणि आतून दोन्ही बाजूंनी तेजस्वी असतात.
सिद्धात्मानो मनुष्यास्ते गन्धर्वैः सह धर्मिणः
ज्यांची आत्मा सिद्ध झाली आहे अशी माणसं आणि धर्मशील गंधर्व हे एकत्र असतात.
विपर्ययेण शक्त्या च सिद्ध मुख्यास्तथैव च
त्याचप्रमाणे, उलट्या क्रमाने आणि त्यांच्या शक्तीने, श्रेष्ठ सिद्ध लोकही असतात.
भूतादिकानां सत्त्वानां षष्ठः सर्गः स उच्यते
भूतादी जीवांची ही सहावी सृष्टी म्हणतात.
प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः
महत्तत्त्वाची पहिली सृष्टी ही ब्रह्माची सृष्टी म्हणून ओळखावी.
वैकारिकस्तृतीयस्तु चैद्रियः सर्ग उच्यते
तिसरी सृष्टी वैकारिक, म्हणजेच इंद्रियांची सृष्टी म्हणतात.
मुख्यसर्गश्च तुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः
चौथी मुख्य सृष्टी आहे आणि मुख्य जीव म्हणजे स्थावर, असे मानले जाते.
तथोर्द्धस्रोतसां सर्गः षष्ठो देवत उच्यते
त्याचप्रमाणे, वरच्या प्रवाह असणाऱ्यांची सृष्टी म्हणजे देवतांची सहावी सृष्टी म्हणतात.