आसुरी सर्पगान्धर्वा पैशाची यक्षराक्षसी
आसुरी, सर्प, गंधर्व, पिशाची, यक्ष आणि राक्षसी.
पिशाचासुरगन्धर्वां यक्षराक्षसपन्नगाः
पिशाच, असुर, गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि सर्पज.
षण्णवत्यङ्गुलो त्सेधो ह्यष्टानां देवजन्मनाम्
आठ देवजन्मांची उंची शहाण्णव बोटांची आहे.
एतत्स्वाभाविकं तेषां प्रमाणमिति कुर्वते
हेच त्यांचे नैसर्गिक माप मानले जाते.
देवासुरप्रमाणं तु सप्तसप्तङ्गुलादसत्
देव आणि असुर यांचे माप सत्त्याहत्तर बोटे इतके सांगितले आहे.
देवासुरप्रमाणं तु उच्छ्रयात्कलिजैः स्मृतम्
कलियुगात देव आणि असुर यांची उंची एवढीच मानली जाते.
स्वेनाङ्गुलिप्रमाणेन ऊर्द्ध्वमापादमस्तकात्
आपल्या बोटाच्या मापाने, पायापासून डोक्यापर्यंत,
सर्वेषु युगकालेषु अतीतानागतेष्विह
सर्व युगांमध्ये, गेलेल्यात आणि येणाऱ्यात, येथे,
आपादतलमस्तिष्को नवतालो भवेत्तु यः
ज्याचे शरीर पायाच्या तळापासून डोक्याच्या शेंड्यापर्यंत नव्वद तालांएवढे आहे,
गवाश्वहस्तिनां चैव महिष स्यावरात्मनाम्
गायी, घोडे, हत्ती आणि वेगवेगळ्या प्रकारच्या म्हशी,
षट्सप्तत्यङ्गुलोत्सेधः पशूनां ककुदस्तु वै
जनावरांच्या गळ्यावरील कुबड्याची उंची छप्पन्न बोटांची असते,
अङ्गुलानां सहस्रं तु चत्वारिंशाङ्गुलैर्विना
एक हजार बोटांची माप, त्यात चाळीस बोटे वजा,
मानुषस्य शरीरस्य सन्निवेशस्तु यादृशः
माणसाच्या शरीराची रचना अशीच आहे,
बुद्ध्यातिशययुक्तश्च देवानां काय उच्यते
देवतांच्या शरीराला विशेष बुद्धी असते असे सांगितले जाते,
इत्येते वै परिक्रान्ता भावा ये दिव्यमानुषाः
अशा प्रकारे हे दिव्य आणि मानवी रूपे सांगितली गेली,
गावो ह्यजावयो ऽश्वाश्च हस्तिनः पक्षिणो नगाः
गायी, मेंढ्या, घोडे, हत्ती, पक्षी आणि झाडे,
देवस्थानेषु जायन्ते तद्रूपा एव ते पुनः
देवतांच्या ठिकाणी जन्म घेतात आणि पुन्हा त्याच रूपात दिसतात,
तेषां रूपानुरूपैस्तु प्रमाणैः स्थाणुजङ्गमैः
त्यांच्या रूपानुसारच, स्थिर आणि चल प्राण्यांचे माप असते,
अतः शिष्टान्प्रवक्ष्यामि सतः साधूंस्तथैव च
आता मी उरलेल्यांबद्दल सांगतो, तसेच जे सज्जन आहेत त्यांच्याबद्दलही,
साजात्याद्ब्रह्मणस्त्वेते तेन सन्तः प्रचक्षते
हे सर्व ब्रह्मामधूनच जन्मलेले आहेत, म्हणून त्यांना सज्जन म्हणतात,
न क्रुध्यन्ति न त्दृष्यन्ति जितात्मानस्तु ते स्मृताः
ते कधीच रागावत नाहीत, आणि तसे करतानाही दिसत नाहीत; स्वतःवर विजय मिळवलेल्यांना असेच ओळखले जाते,
ब्रह्मक्षत्रविशो यस्माद्युक्तास्तस्मा द्द्विजातयः
ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य हे एकत्र असल्यामुळे त्यांना द्विज म्हणतात,
श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते
श्रुती आणि स्मृती या धर्माचे ज्ञान ज्याला आहे, त्याला धर्मज्ञ म्हणतात,
गृहाणां साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते
गृहस्थांच्या साधनांमुळे, गृहस्थालाही सज्जन म्हणतात.
यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात्
जो साधू योगाच्या साधनेसाठी प्रयत्न करतो, त्याला पुण्यवान म्हणतात.
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस्तथा
गृहस्थ, ब्रह्मचारी, वानप्रस्थ आणि तसेच यती—
अयं धर्मो ह्ययं नेति विन्दते भिन्नदर्शनाः
'हे धर्म आहे, हे नाही,' असे वेगवेगळ्या मतांचे लोक ठरवतात.
कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविह स्मृताम्
कर्माला येथे कुशल किंवा अकुशल, तसेच धर्म किंवा अधर्म असे म्हटले जाते.
अधारणामहत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते
जेथे आधार किंवा मोठेपणा नसतो, तेव्हा ते अधर्म मानले जाते.
अधर्मश्चानिष्टफलोह्याचार्यैरुपदिश्यते
अधर्माचे फळ अप्रिय असते, असे आचार्य सांगतात.