ब्रह्माण्डपुराणम्

प्रत्यूचुस्ते पुनः सूतं बाष्पपर्याकुलेक्षणम्

पुन्हा त्यांनी सूताला डोळ्यांत अश्रू येऊन विचारले.

तस्मात्त्वं संभवं कृत्स्नं लोकस्येमं विदर्शय

म्हणून, या सृष्टीचा संपूर्ण उत्पत्तीक्रम आम्हाला दाखव.

सत्कृत्य परिपृष्टः स महात्मा रोमहर्षणः

आदराने विचारल्यावर, तो महान आत्मा रोमहरषण,

यो मे द्वैपायनप्रीतः कथां वै द्विजसत्तमाः

जो द्वैपायनाच्या कृपेने संतुष्ट झाला होता, त्याने श्रेष्ठ द्विजांना ही कथा सांगितली.

पुराणं संप्रवक्ष्यामि यदुक्तं मातरिश्वना

आता मी ते पुराण सांगतो, जे मातरिश्वानने सांगितले आहे.

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च

सृष्टी, प्रलय, वंश आणि मन्वंतरांची माहिती येथे सांगितली आहे.

प्रक्रिया प्रथमः पादः कथायां स्यात्परिग्रहः

कथा सांगण्याची पद्धत, पहिला भाग आणि विविध गोष्टींचा संग्रह येथे दिला आहे.

एवं पादास्तु चत्वारः समासात्कींर्तिता मया

अशा प्रकारे हे चार विभाग मी थोडक्यात सांगितले आहेत.

प्रथमं सर्वशास्त्राणां पुराणं ब्रह्मणा श्रुतम्

सर्व शास्त्रांमध्ये पुराण सर्वप्रथम ब्रह्मदेवांनी ऐकले.

अङ्गानि धर्मशास्त्रं च व्रतानि नियमास्तथा

त्याचे अंग, धर्मशास्त्र, व्रते आणि नियम यांचाही समावेश आहे.

महदादिविशेषान्तं सृजामीति विनिश्चयः

महत्त्वाच्या तत्त्वापासून विशेषांपर्यंत सृष्टी करायचा निश्चय सांगितला आहे.

अडस्यावरणं वार्धिरपामपि च तेजसा

अंडाचे आवरण, समुद्र आणि पाण्याचा तेज यांचा उल्लेख केला आहे.

भूतादिर्महता चैव अव्यक्तेनावृतो महान्

भूतद्रव्ये, महत्त्वाचे तत्त्व आणि अव्यक्ताने वेढलेला महत्त्व यांचा समावेश आहे.

नदीनां पर्वतानां च प्रादुर्भावो ऽत्र पठ्यते

नद्यांचा आणि पर्वतांचा उत्पत्ती येथे सांगितली आहे.

कीर्त्तनं ब्रह्मवृक्षस्य ब्रह्मजन्म प्रकीर्त्यते

ब्रह्मवृक्षाचे गुणगान आणि ब्रह्मदेवांच्या जन्माची कथा येथे सांगितली आहे.

अवस्थाश्चात्र कीर्त्यन्ते ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

अव्यक्तातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवांच्या अवस्थाही येथे सांगितल्या आहेत.

शयनं च हरेरप्सु पृथिव्युद्धरणं तथा

हरि पाण्यावर विश्रांती घेतात आणि पृथ्वीचे उन्नयनही येथे सांगितले आहे.

ऋक्षाणां ग्रहसंस्थानां सिद्धानां च निवेशनम्

नक्षत्रे, ग्रहांची स्थिती आणि सिद्धांच्या निवासस्थानांचा उल्लेख केला आहे.

स्वर्गस्थानविभागश्च सर्त्यानां शुभचारिणाम्

स्वर्गातील विभाग आणि सत्प्रवृत्ती असणाऱ्यांची स्थाने येथे सांगितली आहेत.

देवतानामृषीणां च द्वे सृती परिकीर्तिते

देवतांच्या आणि ऋषींच्या दोन मार्गांचा उल्लेख येथे केला आहे.

पशूनां पुरुषाणां च संभवः परिकीर्त्तितः

पशू आणि माणसांचा उत्पत्ती येथे सांगितला आहे.

नव सर्गाः पुनः प्रोक्ता ब्रह्मणो बुद्धिपूर्वकाः

ब्रह्मदेवांच्या इच्छेने निर्माण झालेले नऊ सर्ग पुन्हा सांगितले आहेत.

ब्रह्मणो ऽवयवेभ्यश्च धर्मादीनां समुद्भवः

ब्रह्मदेवांच्या अंगांपासून धर्म आणि इतरांचा जन्म झाला आहे.

कल्पयोरन्तरे प्रोक्तं प्रतिसंधिश्च यस्तयोः

कल्पांच्या मध्ये असणारा काळ आणि त्या दोन्ही कल्पांचा संबंध येथे सांगितला आहे.

सत्त्वोद्रिक्ताच्च देहाच्च पुरुषस्य च संभवः

सत्त्वगुण अधिक असताना आणि देहापासून पुरुषाचा जन्म कसा होतो, हे येथे सांगितले आहे.

प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकृतयः शुभाः

प्रियव्रत आणि उत्तानपाद यांच्या शुभ जन्माची आणि त्यांच्या रूपांची कथा येथे सांगितली आहे.

रुचेः प्रजापतेश्चोर्द्धमाकूत्यां मिथुनोद्भवः

रुचि या प्रजापतीपासून, आकूतीच्या माध्यमातून, जो जोडप्याचा जन्म झाला, तो येथे सांगितला आहे.

दाक्षायणीषु वाप्यूर्ध्वंशब्दाद्यासु महात्मनः

दक्षाच्या कन्यांमध्ये, शब्दा पासून सुरू होणाऱ्या, त्या महात्म्याच्या संततीची माहिती पुढे दिली आहे.

तथाधर्मस्य हिंसायां तमसो ऽशुभलक्षणः

अधर्म, हिंसा आणि अंधकारयुक्त अशुभ चिन्हे यांचे वर्णन येथे केले आहे.