तावत्त्वे सो ऽस्य कालो ऽन्यस्तस्यान्ते प्रतिबुद्ध्यते
त्या काळाचा शेवट झाला की मगच दुसरा काळ त्याच्यासाठी सुरू होतो.
समतीतानि कल्पानां तावच्छेषात्परेतु ये
जे कल्प गेले, त्यातले उरलेलेच पुढे राहतात.
प्रथमं सांप्रतस्तेषां कल्पो वै वर्त्तते च यः
त्यातला पहिला आणि सध्या चालू असलेला कल्प हाच आहे.
पूर्णे युगसहस्रे तु परिपाल्यं नरेश्वरैः
युगांची हजार संख्या पूर्ण झाली की, नरराजांनी त्याचे रक्षण करावे लागते.
शान्तवातैः प्रलीने ऽस्मिन्न प्राज्ञायत किञ्चन
शांत वाऱ्यांनी सर्व काही लुप्त झाले असता, काहीच दिसत नव्हते.
विभुर्भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्
मग सर्वव्यापी ब्रह्मा, ज्याला हजार डोळे आणि हजार पाय आहेत, प्रकट झाला.
ब्रह्म नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा
तो ब्रह्मा, ज्याला नारायण म्हणतात, त्या वेळी पाण्यावर झोपला होता.
इमं चोदाहरन्त्यत्रर् श्लोकं नारायणं प्रति
इथे नारायणाबद्दल हा श्लोक सांगितला जातो.
अयन तस्य ताःप्रोक्तास्तेन नारायणः स्मृतः
त्या मार्गांना त्याचेच म्हणतात म्हणून त्याला नारायण म्हणतात.
स्वर्णपत्रेप्रकुरुते ब्रह्मत्वादर्शकारणात्
सुवर्णाच्या पात्रातून तो ब्रह्मत्व मिळवल्याचे चिन्ह म्हणून सृष्टी करतो.
निशायामिव खद्योतः प्रापृट्काले ततस्ततः
रात्रीच्या वेळी काजव्याप्रमाणे, प्रलयकाळात इथे-तिथे.
अनुमानादसंमूढो भूमेरद्धरणं प्रति
अनुमानावरून, कोणतीही गोंधळ न करता, पृथ्वीच्या आधाराबद्दल.
ततो महात्मा मनसा दिव्यरूपम चिन्तयत्
मग त्या महात्म्याने आपल्या मनाने दिव्य रूपाची कल्पना केली.
किं तु रूपमहं कृत्वा सलिलादुद्धरे महीम्
पण मी कोणते रूप घेऊन, ते निर्माण करून, पाण्यातून पृथ्वी उचलू?
उदृश्यं सर्वभूतानां वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्
सर्व जीवांना दिसणारे, वाणीपासून बनलेले, ब्रह्म नावाने ओळखले जाणारे रूप.
नीलमेघप्रतीकाशं मेघस्तनितनिःस्वनम्
गडद मेघासारखे दिसणारे, मेघांच्या गडगडाटासारखा आवाज असलेले.
विद्युदग्निप्रतिकाशमादित्यसमतेजसम्
तो विजेसारखा आणि आगीतल्या ज्वाळेसारखा तेजस्वी होता, त्याचं तेज सूर्याइतकं उजळ होतं.
पीनोन्नतकटीदेशं वृषलक्षणपूजितम्
त्याची कंबर भरदार आणि उठावदार होती, वृषभाच्या चिन्हांनी ती गौरवली गेली होती.
पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविवेश रसातलम्
पृथ्वीला वर काढण्यासाठी तो रसातळात गेला.
अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः
त्याची जीभ अग्नीप्रमाणे होती, केस कुशासारखे होते, डोकं ब्रह्मासारखं होतं आणि तो मोठ्या तपस्येने युक्त होता.
प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिरन्वितः
त्याचं शरीर पूर्व दिशेसारखं तेजस्वी होतं, विविध दीक्षांनी ते सुशोभित झालं होतं.
उपाकर्मरुचिश्चैव प्रवर्ग्यावर्तभूषणः
त्याच्याकडे कर्मारंभाचा तेज होता आणि प्रवर्ग्याच्या वलयाने तो अलंकृत होता.
मायापत्नीसहायो वै गिरिशृङ्गमिवोच्छ्रयः
मायेच्या रूपातील पत्नीच्या सोबतीने तो डोंगरशिखरासारखा उंच उभा राहिला.
आज्यगन्धः स्रुवस्तुण्डः सामघोषस्वनो महान्
त्याच्याजवळ तुपाचा सुगंध होता, तोंड स्रुवासारखं होतं आणि त्याचा आवाज सामगानाच्या गजरासारखा घुमत होता.
प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर्महामखः
त्याचे नख प्रायश्चित्तासारखे होते, तो भयंकर होता, त्याची गुडघी पशूंसारखी होती आणि तोच मोठा यज्ञ होता.
वाद्यन्तरात्मसत्रस्य नास्मिकासो मशोणितः
तो यज्ञातील वाद्यांचा अंतरात्मा होता, त्याच्यात मांस किंवा रक्त नव्हतं.
अग्निसंछादितां भूमिं समामिच्छन्प्रजापतिम्
अग्नीने झाकलेली पृथ्वी मिळवण्यासाठी त्याने प्रजापतीकडे जाऊन मागणी केली.
पृथक् तास्तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद्गिरीन्
त्याने त्या वेगळ्या करून पृथ्वीवर डोंगरांची रचना केली.
देनाग्निना विलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः
ते डोंगर अग्नीने वितळून सगळ्या पृथ्वीवर पसरले.
निषिक्ता यत्रयत्रासंस्तत्रतत्राचलो ऽभवत्
जिथे जिथे ते ठेवले गेले, तिथे तिथे डोंगर उभे राहिले.