ततस्तमृषयो दृष्ट्वा हतं धर्मबलेन तु
तेव्हा, धर्माच्या बळाने तो पराभूत झाल्याचे पाहून ऋषींनी—
गतेषु मुनिसंघेषु देवा यज्ञं समाप्नुवन्
मुनिसंघ निघून गेल्यावर, देवांनी यज्ञ पूर्ण केला.
ततः प्रभृति यज्ञो ऽयं युगैः सह विवर्त्तितः
त्या वेळेपासून हा यज्ञ युगांनुसार बदलत गेला.
तत्र त्रेतायुगे क्षीणे द्वापरं प्रतिपद्यते
तेथे त्रेतायुग संपल्यावर द्वापरयुग सुरू होते.
परिवृत्ते युगे तस्मिंस्ततस्ताभिः प्रणश्यति
त्या युगाचा अंत झाल्यावर त्या चालीरीती नष्ट होतात.
संभेदश्चैव वर्णानां कार्याणां च विपर्ययः
जातीत मिसळ आणि कर्तव्यांचा उलट फेर होतो.
एषा रजस्तमोयुक्ता प्रवृत्तिर्द्वापरे स्मृता
ही रज आणि तम यांनी युक्त अशी प्रवृत्ती द्वापरयुगात ओळखली जाते.
द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे
द्वापरयुगात ही गोंधळलेली स्थिती कलियुगात नष्ट होते.
द्वैविध्यं प्रतिपद्येतेयुगे तस्मिञ्छ्रुति स्मृती
त्या युगात श्रुती आणि स्मृती यांचे दोन प्रकार होतात.
अनिश्चयाधिगमनाद्धर्मतत्त्वं न विद्यते
अनिश्चित ज्ञानामुळे धर्माचे खरे तत्त्व समजत नाही.
परस्परविभिन्नैस्तैदृष्टीनां विभ्रमेण च
त्या वेगवेगळ्या मतांमधील फरक आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या गोंधळामुळे,
कारणानां च वैकल्प्यात्कार्याणां चाप्यनिश्चयात्
कारणांच्या विविधतेमुळे आणि परिणामांबद्दल अनिश्चिततेमुळे,
ततो दृष्टिविभन्नैस्तु कृतं शास्त्राकुलं त्विदम्
म्हणून वेगवेगळ्या मतांनी हे अनेक शास्त्रांचे समूह निर्माण झाले आहेत.
संक्षयादायुपश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु च
आयुष्य कमी होणे आणि नाश यामुळे द्वापरयुगात हे विखुरले जाते.
मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः
मंत्र आणि ब्राह्मणांच्या मांडणीने, तसेच स्वर आणि अक्षरांच्या बदलामुळे,
सामान्या वैकृताश्चैव दृष्टिभिन्ने क्वचित्क्वचित्
कुठे काही सामान्य राहतात, तर कुठे कुठे मतभेदामुळे बदलले जातात.
अन्ये ऽपि प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः
इतर काहींनी नवे मार्ग सुरू केले, तर काहींनी त्यांना विरोध केला.
एकमाध्वर्यवं त्वासीत्पुनर्द्वैधमजायत
एकच आध्वर्यव परंपरा होती, पण नंतर ती दोन भागांत विभागली गेली.
आध्वर्यवस्य प्रस्थानैर्बहुधा व्याकुलीकृतैः
आध्वर्यवाच्या विविध पद्धतींमुळे हे फारच गोंधळले गेले.
व्याकुलेद्वापरे नित्यं क्रियते भिन्न दर्शनैः
द्वापरयुगात नेहमीच वेगवेगळ्या मतांनी हे गोंधळातच केले जाते.
द्वापरे संप्रवर्त्तते विनश्यन्ति ततः कलौ
द्वापरयुगात ते चालू राहते, पण नंतर कलियुगात नष्ट होते.
अवृष्टिर्मरणं चैव तथैव व्याध्युपद्रवाः
पर्जन्याचा अभाव, मृत्यू आणि आजारांचे त्रास असे दुःख येतात.
निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा
निराशेमुळे त्यांच्यात दुःखातून मुक्त होण्याचा विचार निर्माण होतो.
दोषदर्शनतस्चैव द्वापरे ऽज्ञानसंभवः
दोष दिसू लागल्याने द्वापरयुगात अज्ञान उत्पन्न होते.
उत्पद्यन्ते हि शास्त्राणां द्वापरे परिपन्थिनः
द्वापरयुगात शास्त्रांना अडथळे निर्माण होतात.
अर्थशास्त्रविकल्पाश्च हेतुशास्त्रविकल्पनम्
अर्थशास्त्रात आणि तर्कशास्त्रात वेगवेगळ्या मतभेद निर्माण होतात.
स्मृतिशास्त्रप्रभेदश्च प्रस्थानानि पृथक्पृथक्
स्मृतीशास्त्रांचेही विभाग पडतात आणि वेगवेगळ्या परंपरा निर्माण होतात.
मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिद्ध्यति
मन, कृती आणि वाणी यांच्या जोरावर आणि मोठ्या कष्टाने उपजीविका मिळते.
लोभो वृत्तिर्वणिक्पूर्वा तत्त्वानामविनिश्चयः
लोभ हा सर्वसाधारण स्वभाव होतो, व्यापार हे मुख्य काम बनते आणि गोष्टींचा खरा अर्थ कुणालाही ठाऊक राहत नाही.
वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामक्रोधौ तथैव च
वर्णाश्रम व्यवस्था नष्ट होते आणि इच्छा व राग वाढतात.