उञ्छमूलफलं शाकमुदपात्रं तपोधनाः
जे तपस्वी उंच धान्य, मूळ, फळ, शाक आणि पाणी यावरच जीवन जगतात—
अद्रोहश्चाप्य लोभश्च तपो भुतदया दमः
द्वेष न करणे, लोभ नसणे, तप, सर्व प्राण्यांवर दया आणि मनाचा संयम—
सनातनस्य धर्मस्य मूलमेतद्दुरासदम्
सनातन धर्माचे मूळ हे प्राप्त करणे कठीण आहे.
प्रियव्रतोत्तानपादौ ध्रुवो मेधातिथिर्वसुः
प्रियव्रत, उत्तानपाद, ध्रुव, मेधातिथी आणि वसु—
प्राजीनबर्हिः पर्जन्यो हविर्धानादयो नृपः
प्राजीनबर्ही, पर्जन्य, हविर्धान आणि इतर राजे—
राजर्षयो महासत्त्वा येषां कीर्त्तिः प्रतिष्ठिता
हे राजर्षी, जे महान सामर्थ्यवान होते आणि ज्यांची कीर्ती स्थिर आहे—
ब्रह्मणा तपसा सृष्टं जगद्विश्वमिदं पुरा
ब्रह्मदेवाने तप करून हे संपूर्ण जग पूर्वी निर्माण केले.
द्रव्यमन्त्रात्मको यज्ञस्तपस्त्वनशनात्मकम्
यज्ञ हा द्रव्य आणि मंत्रांनी बनलेला असतो; तप म्हणजे उपवासाने केलेले असते.
ब्राह्मं तु कर्म संन्यासाद्वैराग्यात्प्रकृतेर्जयम्
खरे ब्राह्मण कर्म म्हणजे संन्यास आणि वैराग्याने प्रकृतीवर विजय मिळवणे.
एवं विवादः सुमहान्य ज्ञस्यासीत्प्रवर्त्तने
अशा प्रकारे ज्ञानाच्या आरंभावर मोठा वाद निर्माण झाला.
ततस्तमृषयो दृष्ट्वा हतं धर्मबलेन तु
तेव्हा, धर्माच्या बळाने तो पराभूत झाल्याचे पाहून ऋषींनी—
गतेषु मुनिसंघेषु देवा यज्ञं समाप्नुवन्
मुनिसंघ निघून गेल्यावर, देवांनी यज्ञ पूर्ण केला.
ततः प्रभृति यज्ञो ऽयं युगैः सह विवर्त्तितः
त्या वेळेपासून हा यज्ञ युगांनुसार बदलत गेला.
तत्र त्रेतायुगे क्षीणे द्वापरं प्रतिपद्यते
तेथे त्रेतायुग संपल्यावर द्वापरयुग सुरू होते.
परिवृत्ते युगे तस्मिंस्ततस्ताभिः प्रणश्यति
त्या युगाचा अंत झाल्यावर त्या चालीरीती नष्ट होतात.
संभेदश्चैव वर्णानां कार्याणां च विपर्ययः
जातीत मिसळ आणि कर्तव्यांचा उलट फेर होतो.
एषा रजस्तमोयुक्ता प्रवृत्तिर्द्वापरे स्मृता
ही रज आणि तम यांनी युक्त अशी प्रवृत्ती द्वापरयुगात ओळखली जाते.
द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे
द्वापरयुगात ही गोंधळलेली स्थिती कलियुगात नष्ट होते.
द्वैविध्यं प्रतिपद्येतेयुगे तस्मिञ्छ्रुति स्मृती
त्या युगात श्रुती आणि स्मृती यांचे दोन प्रकार होतात.
अनिश्चयाधिगमनाद्धर्मतत्त्वं न विद्यते
अनिश्चित ज्ञानामुळे धर्माचे खरे तत्त्व समजत नाही.
परस्परविभिन्नैस्तैदृष्टीनां विभ्रमेण च
त्या वेगवेगळ्या मतांमधील फरक आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या गोंधळामुळे,
कारणानां च वैकल्प्यात्कार्याणां चाप्यनिश्चयात्
कारणांच्या विविधतेमुळे आणि परिणामांबद्दल अनिश्चिततेमुळे,
ततो दृष्टिविभन्नैस्तु कृतं शास्त्राकुलं त्विदम्
म्हणून वेगवेगळ्या मतांनी हे अनेक शास्त्रांचे समूह निर्माण झाले आहेत.
संक्षयादायुपश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु च
आयुष्य कमी होणे आणि नाश यामुळे द्वापरयुगात हे विखुरले जाते.
मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः
मंत्र आणि ब्राह्मणांच्या मांडणीने, तसेच स्वर आणि अक्षरांच्या बदलामुळे,
सामान्या वैकृताश्चैव दृष्टिभिन्ने क्वचित्क्वचित्
कुठे काही सामान्य राहतात, तर कुठे कुठे मतभेदामुळे बदलले जातात.
अन्ये ऽपि प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः
इतर काहींनी नवे मार्ग सुरू केले, तर काहींनी त्यांना विरोध केला.
एकमाध्वर्यवं त्वासीत्पुनर्द्वैधमजायत
एकच आध्वर्यव परंपरा होती, पण नंतर ती दोन भागांत विभागली गेली.
आध्वर्यवस्य प्रस्थानैर्बहुधा व्याकुलीकृतैः
आध्वर्यवाच्या विविध पद्धतींमुळे हे फारच गोंधळले गेले.
व्याकुलेद्वापरे नित्यं क्रियते भिन्न दर्शनैः
द्वापरयुगात नेहमीच वेगवेगळ्या मतांनी हे गोंधळातच केले जाते.