प्रपच्छुरिद्रं संभूय को ऽयं यज्ञ विधिस्तव
ते सर्वजण एकत्र येऊन इंद्राला विचारू लागले, 'हा तुझा यज्ञविधी नेमका काय आहे?'
ततः पशुवधश्चैष तव यज्ञे सुरोत्तम
मग, हे देवश्रेष्ठ, तुझ्या यज्ञात प्राण्यांचा वध केला जातो हे दिसून आले.
नायं धर्मो ह्यधर्मो ऽयं न हिंसा धर्म उच्यते
हे धर्म नाही, उलट हे अधर्म आहे. हिंसा कधीच धर्म मानली जात नाही.
विधिदृष्टेन यज्ञेन धर्मेणाव्यपसेतुना
नियमाप्रमाणे, कोणताही नियमभंग न करता, धर्माने यज्ञ केला पाहिजे.
त्रिवर्षं परमं कालमुषितैरप्ररोहिभिः
ती बीजे जी तीन वर्षांपर्यंत उगवत नाहीत, त्यांचा जास्तीत जास्त असा काळ असतो.
एवं विश्वभुगिन्द्रस्तु ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
अशीच जगाचा स्वामी इंद्र आणि सत्य जाणणारे ऋषी यांनी,
जङ्गमस्थावरैः कैर्हि यष्टव्यमिति चोच्यते
चालत असलेल्या आणि स्थिर अशा कोणत्या प्राण्यांनी यज्ञ करावा, असा प्रश्न विचारला जातो.
सन्धाय वाक्यमिन्द्रेण पप्रच्छुः खेचरं वसुम्
इंद्राच्या वतीने आपले शब्द नीट बांधून त्यांनी आकाशात संचार करणाऱ्या वसु याला विचारले.
औत्तानपादे प्रब्रूहि संशयं नो नुद प्रभो
उत्तानपादाच्या वंशज प्रभो, आमचा संशय दूर कर आणि सत्य सांग.
वेदशास्त्रमनुस्मृत्य यज्ञतत्त्वमुवाच ह
त्याने वेद आणि शास्त्र आठवून, यज्ञाचे खरे स्वरूप सांगितले.
यष्टव्यं पशुभिर्मे ध्यैरथ बीजैः फलैरपि
यज्ञासाठी पशू, धान्य आणि फळांनीही यज्ञ करावा.
यथेह देवता मन्त्रा हिंसालिङ्गा महर्षिभिः
इथे जसे देवतांसाठीचे मंत्र, महर्षींच्या मते, हिंसेचा अर्थ दर्शवतात,
तत्प्रामाण्यान्मया चोक्तं तस्मात्स प्राप्तुमर्हथ
त्याच प्रमाणावर मी हे सांगितले; त्यामुळे तुम्ही ते स्वीकारावे.
तथा प्रवततां यज्ञो ह्यन्यथा वो ऽनृतं वचः
यज्ञ असाच चालू द्या; अन्यथा तुमचे बोलणे खोटे ठरेल.
अवश्यभावितं दृष्ट्वा तमथो वाग्यताभवन्
हे टाळता येणार नाही हे पाहून, ते सर्व गप्प झाले.
ऊर्ध्वचारी वसुर्भूत्वा रसातलचरो ऽभवत्
जो वसु वर आकाशात संचार करत होता, तो आता पाताळात जाऊ लागला.
धर्माणां संशयच्छेत्ता राजा वसुरधोगतः
धर्मातील शंका दूर करणारा राजा वसु खाली पडला.
बहुद्वारस्य धर्मस्य सूक्ष्मा दूरतरा गतिः
धर्माचा मार्ग अनेक दारे असलेला, सूक्ष्म आणि दूरवर जाणारा आहे.
देवानृषीनुपादाय स्वायंभुवमृते मनुम्
स्वायंभुव मनु सोडून, देव किंवा ऋषी कोणालाही तो मार्ग गाठता आला नाही.
ऋषिकोटिसहस्राणि स्वतपोभिर्दिवं ययुः
कोट्यवधी ऋषींनी आपल्या तपाच्या बळावर स्वर्ग गाठला.
उञ्छमूलफलं शाकमुदपात्रं तपोधनाः
जे तपस्वी उंच धान्य, मूळ, फळ, शाक आणि पाणी यावरच जीवन जगतात—
अद्रोहश्चाप्य लोभश्च तपो भुतदया दमः
द्वेष न करणे, लोभ नसणे, तप, सर्व प्राण्यांवर दया आणि मनाचा संयम—
सनातनस्य धर्मस्य मूलमेतद्दुरासदम्
सनातन धर्माचे मूळ हे प्राप्त करणे कठीण आहे.
प्रियव्रतोत्तानपादौ ध्रुवो मेधातिथिर्वसुः
प्रियव्रत, उत्तानपाद, ध्रुव, मेधातिथी आणि वसु—
प्राजीनबर्हिः पर्जन्यो हविर्धानादयो नृपः
प्राजीनबर्ही, पर्जन्य, हविर्धान आणि इतर राजे—
राजर्षयो महासत्त्वा येषां कीर्त्तिः प्रतिष्ठिता
हे राजर्षी, जे महान सामर्थ्यवान होते आणि ज्यांची कीर्ती स्थिर आहे—
ब्रह्मणा तपसा सृष्टं जगद्विश्वमिदं पुरा
ब्रह्मदेवाने तप करून हे संपूर्ण जग पूर्वी निर्माण केले.
द्रव्यमन्त्रात्मको यज्ञस्तपस्त्वनशनात्मकम्
यज्ञ हा द्रव्य आणि मंत्रांनी बनलेला असतो; तप म्हणजे उपवासाने केलेले असते.
ब्राह्मं तु कर्म संन्यासाद्वैराग्यात्प्रकृतेर्जयम्
खरे ब्राह्मण कर्म म्हणजे संन्यास आणि वैराग्याने प्रकृतीवर विजय मिळवणे.
एवं विवादः सुमहान्य ज्ञस्यासीत्प्रवर्त्तने
अशा प्रकारे ज्ञानाच्या आरंभावर मोठा वाद निर्माण झाला.