समासात्कीर्तितस्तुभ्यमेष सर्गः मनातनः
हा सनातन सृष्टीचा संक्षिप्त वर्णन तुला सांगितला आहे.
न शक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धेयं भूतिमिच्छता
ही गोष्ट पूर्णपणे मोजता येत नाही; समृद्धी इच्छिणाऱ्याने ती श्रद्धेने मानावी.
विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं वर्णयाम्यहम्
आता मी आणखी काय विस्ताराने आणि क्रमाने सांगू?
तेषां निसर्गं तत्त्वं च श्रोतुमिच्छामि विस्तरात्
त्यांचा जन्म आणि खरे स्वरूप मला सविस्तर ऐकायचे आहे.
तेषां चतुर्युगं ह्येतत्तद्वक्ष्यामि निबोधत
त्यांची चार युगे मी सांगतो, नीट लक्ष दे.
युगं च युगभेदश्च युगधर्मस्तथैव च
युग, युगांचे प्रकार आणि त्या त्या युगांचे धर्म.
षट्प्रकाशयुगाख्यैषा ता प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः
ही सहा प्रकाशांची युगं म्हणून ओळखली जातात; मी ती तुला आता सविस्तर सांगतो.
निमेषकाल तुल्यं हि विद्याल्लघ्वक्षरं च यत्
डोळ्याची पापणी लवते तेवढ्या वेळेला लघु अक्षराचा काल समजावा.
त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तै स्त्रिंशता रात्र्यहनी समे ते
तीस कला मिळून एक मुहूर्त होतो; आणि असे तीस मुहूर्त मिळून एक दिवस-रात्र बनते.
अहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ
सूर्य दिवस आणि रात्र मानवी आणि सांसारिक प्रमाणात विभागतो.
पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः
पितरांच्या लोकात एक महिना म्हणजे एक दिवस आणि एक रात्र; या विभागणीचे पुन्हा स्पष्टीकरण केले आहे.
त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु सः स्मृतः
तीस मानवी दिवस मिळून एक महिना होतो; हाच महिना पितरांचा मानला जातो.
पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते
पितरांचा एक वर्ष मानवी गणनेनुसार समजला जातो.
पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै
पितरांची तीन वर्षे येथे मोजली जातात; तीच त्यांची वर्षे आहेत.
लौकिकेनैव मानेन हृब्दो यो मानुषः स्मृतः
फक्त सांसारिक प्रमाणाने, जो वर्ष मानवी समजला जातो, तो लक्षात ठेवावा.
दिव्ये रात्र्यहनी वर्ष प्रविभागस्तयोः पुनः
दैवी लोकात एक वर्ष म्हणजे एक दिवस आणि एक रात्र; या विभागणीचे पुन्हा स्पष्टीकरण केले आहे.
ये ते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्यानं तयोः पुनः
दैवी लोकातील हे दिवस आणि रात्री पुन्हा मोजले जातात.
यन्मानुषं शतं विद्धि दिव्या मासास्त्रयस्तु ते
शंभर मानवी वर्षे म्हणजे तीन दैवी महिने समजावेत.
दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्त्तितः
हा दैवी वर्ष मानवी गणनेनुसार सांगितला आहे.
त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः
इतर तीस वर्षे सप्तर्षींचे वर्ष मानले जाते.
अन्यानि नवतिश्चैव ध्रुवः संवत्सरः स्मृतः
आणखी नव्वद वर्षे ध्रुवाचे वर्ष मानले जाते.
वर्षाणां तु शतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः
शंभर वर्षे म्हणजे दैवी नियम समजावा.
त्रीण्येव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु
तीन नियुत मानवी वर्षे असल्याचे सांगितले जाते.
दिव्यवर्षसहस्र तु प्राहुः संख्याविदो जनाः
गणित जाणणारे लोक हजार दैवी वर्षे सांगतात.
दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम्
युगांची संख्या दिव्य प्रमाणानुसार ठरवली जाते.
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुष्टयम्
कृत, त्रेता, द्वापर आणि कलियुग — ही चार विभाग आहेत.
द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कल्पयेत्
द्वापर आणि कलियुग हेही युगच मानले जातात.
तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशः संध्याया समः
प्रत्येक युगासाठी संध्या, संध्याचा भाग आणि संध्येसारखा कालावधी सांगितला आहे.
एकन्यायेन वर्तन्ते सहस्राणि शतानि च
हे सर्व एकाच पद्धतीने, हजारो आणि शेकड्यांनी चालतात.
त्रिशती द्विशती संध्ये संध्यांशौ चापि तत्समौ
तीनशे आणि दोनशे हे संध्याकाळी आहेत, आणि त्यांचे भागही तितकेच आहेत.