पञ्चैते हेतवो विप्रा ज्योतिर्गणविवेचने
हे पाच कारणे, हे ब्राह्मणांनो, ज्योतींच्या समूहाचा विचार करताना महत्वाची आहेत.
ज्जाप जप्यं भगवान्मध्यं प्राप्ते दिवाकरे
सूर्य मध्यभागी पोहोचल्यावर भगवंतांनी जपाचे पठण केले.
ते सर्वे नियतात्मानस्तस्थुः प्राञ्जलयस्तथा
सर्वजण शांत मनाने, हात जोडून, तिथे उभे राहिले.
नीलकण्ठ नमस्ते ऽस्तु इत्युवाच सदागतिः
सदैव पुण्यवान म्हणाला, 'नीलकंठा, तुला नमस्कार असो.'
वालखिल्येति विख्याताः पतङ्गसहचारिणः
ते वाळखिल्य म्हणून प्रसिद्ध आहेत, पक्ष्यांचे सोबती.
ते स्म पृच्छन्ति वायु च वायुपर्णांबु भोजनाः
ते वायूला विचारू लागले, ज्यांचे अन्न वारा आणि पाने आहे.
एतद्गुह्यं पवित्राणां पुष्णं पुण्यविदां वरः
हे शुद्ध लोकांमध्ये गुप्त आहे, आणि पुण्य जाणणाऱ्यांसाठी वरदान आहे.
तत्सर्व श्रोतुमिच्छामस्त्वत्प्रसादात्प्रभञ्जन
हे सर्व आम्हाला तुझ्या कृपेने ऐकायचे आहे, प्रभंजन.
श्रोतुमिच्छामहे देव तव वक्त्राद्विशेषतः
हे देवा, आम्हाला विशेषतः तुझ्या तोंडूनच हे ऐकायची इच्छा आहे.
वर्णस्थानगते वायो वाग्विधिः संप्रवर्त्तते
वायू अक्षरांच्या जागी पोहोचला की वाणीची क्रिया सुरू होते.
त्वयि निष्पूयमाने तु शेषा वर्णप्रवृत्तयः
तू शुद्ध झाल्यावर, उरलेल्या अक्षरांची हालचाल सुरू होते.
त्वत्तो हि वर्णसद्भावः सर्वगस्त्वं सदानिल
अक्षरांचे अस्तित्व तुझ्यापासूनच आहे; तू सर्वत्र असणारा, नेहमीचा वारा आहेस.
एष वै जीवलोकस्ते प्रत्यक्षः सर्वतो ऽनिल
हेच तुझे जीवांचे जग आहे, अणिला, सर्वत्र प्रकट आणि प्रत्यक्ष दिसणारे.
ब्रूहि तत्कण्ठदेशे तु किं कृत्वा रूपविक्रिया
कंठाच्या भागात काय घडले, ज्यामुळे रूपात बदल झाला, ते सांग.
प्रत्युवाच महातेजा वायुर्ल्लोकनमस्कृतः
महातेजस्वी, जगांनी वंदन केलेला वायू उत्तर देऊ लागला.
वसिष्ठो नाम धर्मात्मा मानसो वै प्रजापतिः
वसिष्ठ नावाचा, धर्मशील, मनातून जन्मलेला, एक प्रजापती आहे.
महिषासुरनारीणां नयनाञ्जनतस्करम्
ते महिषासुराच्या स्त्रियांच्या डोळ्यांतून चोरलेले काजळ होते.
उमामनः प्रहर्षाणां बारकच्छद्मरूपिणम्
ते उमाच्या आनंदी मनाच्या भुवयांच्या लेपाचे रूप होते.
यदेतद्दृश्यते वर्य शुभ्रं शुभ्राञ्जनोपमम्
हे जे तुला दिसते, श्रेष्ठा, ते शुभ्र, शुभ्र काजळासारखे तेजस्वी आहे.
एतद्दीप्तांय दान्ताय भक्ताय ब्रूहि पृच्छते
हे सर्व तेजस्वी, संयमी आणि भक्त असणाऱ्याला, जो विचारतो त्याला सांग.
मत्प्रियार्थंमहाभाग वक्तुमर्हस्यशेषतः
माझ्या आनंदासाठी, भाग्यवान ऋषी, तू सर्व काही पूर्णपणे सांगावं.
प्रत्युवाच महातेजा देवारिबलसूदनः
तेव्हा देवांचे शत्रूंचं बळ नष्ट करणारा तेजस्वी पुरुष उत्तर देऊ लागला.
उमोत्संगोपविष्टेन यथापूर्वं मया श्रुतम्
उमा देवीच्या मांडीवर बसून, मी पूर्वी ऐकलेलं सर्व सांगतो.
तमहं संप्रवक्ष्यामि त्वत्प्रियार्थं महामुने
हे महर्षे, तुझ्या आनंदासाठी मी ते सर्व तुला सांगतो.
तरुणादित्यसंकाशे तप्तचामीकरप्रभे
तो तेजस्वी प्रदेश उगवत्या सूर्यासारखा चमकत होता, वितळलेल्या सोन्यासारखा झळकत होता.
जांबूनदमये दिव्ये नानाधातु विचित्रिते
तो दिव्य जांभू सोन्यापासून बनवलेला होता, विविध मौल्यवान धातूंनी सजवलेला होता.
हंसकारण्डवाकीर्णे चक्रवाकोपशोभिते
त्या ठिकाणी हंस, कारंडव आणि चक्रवाक पक्ष्यांनी परिसर भरलेला होता.
मत्तक्रैञ्चमयूराणां नादैर्विक्रुष्टकन्दरे
मद्यधुंद क्रौंच आणि मोर यांच्या आवाजांनी गुंजणाऱ्या गुंफा होत्या.
जीवं जीवकजातीनां विरावैरुपकूजिते
त्या ठिकाणी विविध जीव आणि पक्ष्यांच्या आवाजांनी परिसर भरून गेला होता.
सौरभेयनिनादाढ्यं मेघस्तनितनिस्वने
सौरभेय पक्ष्यांच्या गजरांनी आणि मेघांच्या गडगडाटाने तो प्रदेश निनादत होता.