अहोरात्रविभागानामहश्चापि प्रकीर्तितम्
दिवस आणि रात्रीच्या विभागांमध्ये दिवस श्रेष्ठ मानला जातो.
क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः
क्षण आणि निमिष हेच काळाचे प्रकार आहेत, हे काळ जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेत.
भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्त्तते
सूर्याच्या विशेष गतीमुळे हे चक्रासारखे फिरते.
चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्त्तकनिवर्त्तकः
चार प्रकारच्या जीवांचे आरंभ करणारे आणि समाप्त करणारे हेच आहे.
इत्येष ज्योतिषामेव संनिवेशोर्ऽथनिश्चयात्
अशा प्रकारे, या ज्योतींची रचना निश्चित हेतूने ठरवली गेली आहे.
उत्तराश्रवणेनासौ संक्षिप्तश्च ध्रुवे तथा
उत्तरश्रवण नक्षत्रामुळे हे संक्षिप्त होते आणि ध्रुवावर स्थिर होते.
बुद्धिबूर्वं भागवता कल्पदौ संप्रवर्त्तितः
पूर्वी, बुद्धिमान भगवंतांनी कल्पाच्या आरंभी ही रचना मांडली.
वैश्वरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः
ही वैश्विक मूर्तीची अद्भुत अशी रूपांतरण प्रक्रिया आहे.
गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां सांसचक्षुषा
मानव आपल्या डोळ्यांनी या ज्योतींच्या येण्या-जाण्याचा अनुभव घेतो.
परिक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता
हे बुद्धीने नीट विचार करून तपासावे आणि ज्ञानी लोकांनी त्यावर विश्वास ठेवावा.
पञ्चैते हेतवो विप्रा ज्योतिर्गणविवेचने
हे पाच कारणे, हे ब्राह्मणांनो, ज्योतींच्या समूहाचा विचार करताना महत्वाची आहेत.
ज्जाप जप्यं भगवान्मध्यं प्राप्ते दिवाकरे
सूर्य मध्यभागी पोहोचल्यावर भगवंतांनी जपाचे पठण केले.
ते सर्वे नियतात्मानस्तस्थुः प्राञ्जलयस्तथा
सर्वजण शांत मनाने, हात जोडून, तिथे उभे राहिले.
नीलकण्ठ नमस्ते ऽस्तु इत्युवाच सदागतिः
सदैव पुण्यवान म्हणाला, 'नीलकंठा, तुला नमस्कार असो.'
वालखिल्येति विख्याताः पतङ्गसहचारिणः
ते वाळखिल्य म्हणून प्रसिद्ध आहेत, पक्ष्यांचे सोबती.
ते स्म पृच्छन्ति वायु च वायुपर्णांबु भोजनाः
ते वायूला विचारू लागले, ज्यांचे अन्न वारा आणि पाने आहे.
एतद्गुह्यं पवित्राणां पुष्णं पुण्यविदां वरः
हे शुद्ध लोकांमध्ये गुप्त आहे, आणि पुण्य जाणणाऱ्यांसाठी वरदान आहे.
तत्सर्व श्रोतुमिच्छामस्त्वत्प्रसादात्प्रभञ्जन
हे सर्व आम्हाला तुझ्या कृपेने ऐकायचे आहे, प्रभंजन.
श्रोतुमिच्छामहे देव तव वक्त्राद्विशेषतः
हे देवा, आम्हाला विशेषतः तुझ्या तोंडूनच हे ऐकायची इच्छा आहे.
वर्णस्थानगते वायो वाग्विधिः संप्रवर्त्तते
वायू अक्षरांच्या जागी पोहोचला की वाणीची क्रिया सुरू होते.
त्वयि निष्पूयमाने तु शेषा वर्णप्रवृत्तयः
तू शुद्ध झाल्यावर, उरलेल्या अक्षरांची हालचाल सुरू होते.
त्वत्तो हि वर्णसद्भावः सर्वगस्त्वं सदानिल
अक्षरांचे अस्तित्व तुझ्यापासूनच आहे; तू सर्वत्र असणारा, नेहमीचा वारा आहेस.
एष वै जीवलोकस्ते प्रत्यक्षः सर्वतो ऽनिल
हेच तुझे जीवांचे जग आहे, अणिला, सर्वत्र प्रकट आणि प्रत्यक्ष दिसणारे.
ब्रूहि तत्कण्ठदेशे तु किं कृत्वा रूपविक्रिया
कंठाच्या भागात काय घडले, ज्यामुळे रूपात बदल झाला, ते सांग.
प्रत्युवाच महातेजा वायुर्ल्लोकनमस्कृतः
महातेजस्वी, जगांनी वंदन केलेला वायू उत्तर देऊ लागला.
वसिष्ठो नाम धर्मात्मा मानसो वै प्रजापतिः
वसिष्ठ नावाचा, धर्मशील, मनातून जन्मलेला, एक प्रजापती आहे.
महिषासुरनारीणां नयनाञ्जनतस्करम्
ते महिषासुराच्या स्त्रियांच्या डोळ्यांतून चोरलेले काजळ होते.
उमामनः प्रहर्षाणां बारकच्छद्मरूपिणम्
ते उमाच्या आनंदी मनाच्या भुवयांच्या लेपाचे रूप होते.
यदेतद्दृश्यते वर्य शुभ्रं शुभ्राञ्जनोपमम्
हे जे तुला दिसते, श्रेष्ठा, ते शुभ्र, शुभ्र काजळासारखे तेजस्वी आहे.
एतद्दीप्तांय दान्ताय भक्ताय ब्रूहि पृच्छते
हे सर्व तेजस्वी, संयमी आणि भक्त असणाऱ्याला, जो विचारतो त्याला सांग.