विधिना नियमाच्चैषामृक्षचर्या व्यवस्थिता
नियम आणि विधीप्रमाणे, त्यांची नक्षत्रांमधील गती ठरलेली आहे.
उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः
पर्वकाळात चंद्र उत्तरायण मार्गावर असतो.
तदा दक्षिणमार्गस्यो नीयां विथीमुपाश्रितः
तेव्हा तो दक्षिणायन मार्गावर जाऊन ठरलेल्या वाटेने जातो.
न दृश्यते यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च
तो योग्य वेळी दिसत नाही आणि पटकन अस्तास जातो.
दृश्यते दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च
तो दक्षिण मार्गावर नियमाप्रमाणे दिसतो, आणि कधी कधी दिसत नाही.
समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ
विषुवकाळी, सूर्योदय आणि सूर्यास्त एकाच वेळी होतात.
पूर्णामवास्ययोर्ज्ञोयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ
पूर्णिमा आणि अमावस्या या दोन्ही चंद्राच्या प्रकाशाच्या मार्गानुसार फिरतात असे समजावे.
तदा सर्वग्रहाणां च सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति
त्या वेळी सर्व ग्रहांच्या खाली सूर्य चालतो.
नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्द्ध्व प्रसर्पति
संपूर्ण नक्षत्रमंडळ चंद्राच्या वरून फिरते.
वक्रस्तु भार्गवादूर्द्ध्व वक्रादूर्द्ध्वं बृहस्पतिः
शुक्राच्या वर वक्रगती असते आणि त्या वक्रगतीच्या वर गुरू असतो.
ऋषीणां चापि सप्तानां ध्रुव ऊर्द्ध्वं व्यवस्थितः
सप्तर्षींच्या वर ध्रुव स्थिर आहे.
ताराग्रहान्तराणि स्युरुपरिष्टाद्यथाक्रमम्
ताऱ्यांमधील आणि ग्रहांमधील जागा वरच्या बाजूला योग्य क्रमाने मांडलेली असते.
नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो नियताः क्रमात्
हे सर्व नेहमी राशींशी जोडलेले राहतात आणि ठराविक क्रमाने फिरतात.
समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः
त्यांचे एकत्र येणे आणि वेगळे होणे लोक एकाच वेळी पाहतात.
असंकरेण विज्ञेयस्तेषां योगस्तु वै बुधैः
त्यांचा संयोग कुठलीही गोंधळ न होता ज्ञानी लोक ओळखतात.
द्विपानामुदधीनां च पर्वतानां त्थैव च
द्वीप, समुद्र आणि पर्वत यांच्याबद्दलही हेच लागू पडते.
एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः
हे सर्व ग्रह या नक्षत्रांमध्येच उदयास येतात.
विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः
विशाखा नक्षत्रात ग्रहांपैकी पहिला ग्रह जन्माला येतो.
शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः
शीत किरणांचा चंद्र कृतिका नक्षत्रात जन्म घेतो.
ताराग्रहाणां प्रवरस्तिष्यऋक्षे समुत्थितः
ताऱ्यांपैकी आणि ग्रहांपैकी श्रेष्ठ तिश्या नक्षत्रात प्रकट होतो.
फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वासु च जगद्गुरुः
पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रात जगाचा गुरु जन्म घेतो.
आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति श्रुतिः
पूर्वा आषाढा नक्षत्रात जन्म होतो असे श्रुती सांगते.
सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिरुदितो ग्रहः
मृदू बुध ग्रह धनिष्ठा नक्षत्रात, पाच तेजांनी चमकत, प्रकट होतो.
आर्श्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः
आश्रेषा नक्षत्रात सर्वांचा संहार करणारा महाग्रह जन्म घेतो.
तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः
राहू हा अंधाराच्या तत्त्वाने बनलेला असून, त्याचा स्वभाव काळा गोल आहे.
एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः
ही सर्व तारे आणि ग्रह, भृगु वगैरे धरून, समजून घ्यावेत.
स्पृश्यन्ते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः
त्या दोषामुळे हे तारे आणि ग्रह प्रभावित होतात आणि त्यांच्या विभागानुसार तसेच घडते.
ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनामपि धूमवान्
ताऱ्यांमध्ये आणि ग्रहांमध्ये शुक्र प्रमुख आहे; धूमकेतूंमध्ये धुरकट तो आहे.
नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्यादयनानां तथोत्तरम्
नक्षत्रांमध्ये श्रविष्ठा श्रेष्ठ आहे आणि अयनांमध्ये उत्तरायण श्रेष्ठ आहे.
ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ एव च
ऋतूंमध्ये शिशिर ऋतु श्रेष्ठ आहे आणि महिन्यांमध्ये माघ महिना श्रेष्ठ आहे.