आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु
ते सूर्यापासून बाहेर पडून, पर्वकाळात चंद्रापर्यंत पोहोचतं.
स्वर्भासा नुदते यस्मात्तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते
स्वर्गाचा प्रकाश दूर करतो म्हणून त्याला स्वरभानु असं नाव पडलं.
विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः
आधार आणि गोलाकृतीपासून, योजनेच्या टोकापर्यंत माप घेतलं जातं.
बृहस्पतेः पाद हीनौ भौमसौरावुभौ स्मृतौ
बृहस्पतीच्या तुलनेत मंगळ आणि शनी हे पाऊण भागाने कमी आहेत, असं मानलं जातं.
तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्ति च यानि वै
तारे आणि नक्षत्रांची जी रूपं आहेत, त्यांना देह असतो.
प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित्
खरं जाणणाऱ्याने हे समजावं की बहुतेक तारे चंद्राशी जोडलेले असतात.
शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने
पाचशे, चार, तीन आणि दोन योजने असं सांगितलं जातं.
योजनाद्यर्द्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते
योजनापासून अर्धी आणि त्याहून लहान मापं आहेत; त्याहून कमी काहीच नाही.
सौरोङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः
मंगळ, शनी आणि वक्रगतीचे ग्रह हे मंद गतीने फिरतात, असं समजावं.
सूर्यसोमौ बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः
सूर्य, चंद्र, बुध आणि शुक्र हे वेगाने फिरणारे ग्रह आहेत.
विधिना नियमाच्चैषामृक्षचर्या व्यवस्थिता
नियम आणि विधीप्रमाणे, त्यांची नक्षत्रांमधील गती ठरलेली आहे.
उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः
पर्वकाळात चंद्र उत्तरायण मार्गावर असतो.
तदा दक्षिणमार्गस्यो नीयां विथीमुपाश्रितः
तेव्हा तो दक्षिणायन मार्गावर जाऊन ठरलेल्या वाटेने जातो.
न दृश्यते यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च
तो योग्य वेळी दिसत नाही आणि पटकन अस्तास जातो.
दृश्यते दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च
तो दक्षिण मार्गावर नियमाप्रमाणे दिसतो, आणि कधी कधी दिसत नाही.
समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ
विषुवकाळी, सूर्योदय आणि सूर्यास्त एकाच वेळी होतात.
पूर्णामवास्ययोर्ज्ञोयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ
पूर्णिमा आणि अमावस्या या दोन्ही चंद्राच्या प्रकाशाच्या मार्गानुसार फिरतात असे समजावे.
तदा सर्वग्रहाणां च सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति
त्या वेळी सर्व ग्रहांच्या खाली सूर्य चालतो.
नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्द्ध्व प्रसर्पति
संपूर्ण नक्षत्रमंडळ चंद्राच्या वरून फिरते.
वक्रस्तु भार्गवादूर्द्ध्व वक्रादूर्द्ध्वं बृहस्पतिः
शुक्राच्या वर वक्रगती असते आणि त्या वक्रगतीच्या वर गुरू असतो.
ऋषीणां चापि सप्तानां ध्रुव ऊर्द्ध्वं व्यवस्थितः
सप्तर्षींच्या वर ध्रुव स्थिर आहे.
ताराग्रहान्तराणि स्युरुपरिष्टाद्यथाक्रमम्
ताऱ्यांमधील आणि ग्रहांमधील जागा वरच्या बाजूला योग्य क्रमाने मांडलेली असते.
नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो नियताः क्रमात्
हे सर्व नेहमी राशींशी जोडलेले राहतात आणि ठराविक क्रमाने फिरतात.
समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः
त्यांचे एकत्र येणे आणि वेगळे होणे लोक एकाच वेळी पाहतात.
असंकरेण विज्ञेयस्तेषां योगस्तु वै बुधैः
त्यांचा संयोग कुठलीही गोंधळ न होता ज्ञानी लोक ओळखतात.
द्विपानामुदधीनां च पर्वतानां त्थैव च
द्वीप, समुद्र आणि पर्वत यांच्याबद्दलही हेच लागू पडते.
एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः
हे सर्व ग्रह या नक्षत्रांमध्येच उदयास येतात.
विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः
विशाखा नक्षत्रात ग्रहांपैकी पहिला ग्रह जन्माला येतो.
शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः
शीत किरणांचा चंद्र कृतिका नक्षत्रात जन्म घेतो.
ताराग्रहाणां प्रवरस्तिष्यऋक्षे समुत्थितः
ताऱ्यांपैकी आणि ग्रहांपैकी श्रेष्ठ तिश्या नक्षत्रात प्रकट होतो.