सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्त्तिता ह्यभिमानिनः
चंद्र, नक्षत्र, ग्रह आणि सूर्य यांच्यात अहंकारी लोकांचा उल्लेख आहे.
शुक्लमग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः
विवस्वत, हजार किरणांचा सूर्य, त्याचं निवासस्थान पांढरं आणि अग्नीमय आहे.
आप्यं श्यामं मनोज्ञस्य पञ्चरश्मेर्गृहं स्मृतम्
मनोहर पाच किरणांच्या देवाचं घर पाण्याचं आणि काळं मानलं जातं.
नवरश्मेस्तु भौमस्य लौहितं स्थानमम्मयम्
नऊ किरणांचा भौमाचा निवास लोहाचा आणि लाल आहे.
अषृ रश्मिगृहं प्रोक्तं कृष्णं मन्दस्य चाम्मयम्
आठ किरणांचं मंदाचं घर काळं आणि लोहाचं सांगितलं आहे.
विज्ञेयास्तारकाः सर्वा अम्मयास्त्त्वे करश्मयः
सर्व तारे लोहाचे आहेत आणि त्यांचे किरण हातांसारखे आहेत असं समजावं.
घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः
ते घन आणि जलमय स्वरूपाचे असून कल्पाच्या सुरुवातीला निर्माण झाले आहेत.
नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः
सवितृचं अक्ष नव हजार योजनांचं आहे असं मानलं जातं.
द्विगुणः सूर्यविस्ताराद्विस्तारः शशिनः स्मृतः
चंद्राचा विस्तार सूर्याच्या विस्ताराच्या दुप्पट आहे, असं सांगितलं जातं.
उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितो मण्डलाकृतिः
पृथ्वीची सावली घेऊन एक गोलाकार रूप तयार केलं जातं.
आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु
ते सूर्यापासून बाहेर पडून, पर्वकाळात चंद्रापर्यंत पोहोचतं.
स्वर्भासा नुदते यस्मात्तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते
स्वर्गाचा प्रकाश दूर करतो म्हणून त्याला स्वरभानु असं नाव पडलं.
विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः
आधार आणि गोलाकृतीपासून, योजनेच्या टोकापर्यंत माप घेतलं जातं.
बृहस्पतेः पाद हीनौ भौमसौरावुभौ स्मृतौ
बृहस्पतीच्या तुलनेत मंगळ आणि शनी हे पाऊण भागाने कमी आहेत, असं मानलं जातं.
तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्ति च यानि वै
तारे आणि नक्षत्रांची जी रूपं आहेत, त्यांना देह असतो.
प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित्
खरं जाणणाऱ्याने हे समजावं की बहुतेक तारे चंद्राशी जोडलेले असतात.
शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने
पाचशे, चार, तीन आणि दोन योजने असं सांगितलं जातं.
योजनाद्यर्द्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते
योजनापासून अर्धी आणि त्याहून लहान मापं आहेत; त्याहून कमी काहीच नाही.
सौरोङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः
मंगळ, शनी आणि वक्रगतीचे ग्रह हे मंद गतीने फिरतात, असं समजावं.
सूर्यसोमौ बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः
सूर्य, चंद्र, बुध आणि शुक्र हे वेगाने फिरणारे ग्रह आहेत.
विधिना नियमाच्चैषामृक्षचर्या व्यवस्थिता
नियम आणि विधीप्रमाणे, त्यांची नक्षत्रांमधील गती ठरलेली आहे.
उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः
पर्वकाळात चंद्र उत्तरायण मार्गावर असतो.
तदा दक्षिणमार्गस्यो नीयां विथीमुपाश्रितः
तेव्हा तो दक्षिणायन मार्गावर जाऊन ठरलेल्या वाटेने जातो.
न दृश्यते यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च
तो योग्य वेळी दिसत नाही आणि पटकन अस्तास जातो.
दृश्यते दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च
तो दक्षिण मार्गावर नियमाप्रमाणे दिसतो, आणि कधी कधी दिसत नाही.
समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ
विषुवकाळी, सूर्योदय आणि सूर्यास्त एकाच वेळी होतात.
पूर्णामवास्ययोर्ज्ञोयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ
पूर्णिमा आणि अमावस्या या दोन्ही चंद्राच्या प्रकाशाच्या मार्गानुसार फिरतात असे समजावे.
तदा सर्वग्रहाणां च सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति
त्या वेळी सर्व ग्रहांच्या खाली सूर्य चालतो.
नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्द्ध्व प्रसर्पति
संपूर्ण नक्षत्रमंडळ चंद्राच्या वरून फिरते.
वक्रस्तु भार्गवादूर्द्ध्व वक्रादूर्द्ध्वं बृहस्पतिः
शुक्राच्या वर वक्रगती असते आणि त्या वक्रगतीच्या वर गुरू असतो.