नक्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रसंज्ञिताः
ही चिन्हे त्यांच्यावर असल्यामुळे त्यांना 'नक्षत्र' असे नाव मिळाले आहे.
तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रकारकाः
सूर्य नक्षत्रांचा निर्माता म्हणून त्यांची क्षेत्रे ठरवतो.
तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः
आकाश ओलांडतात म्हणून त्यांना 'तारा' म्हणतात आणि त्यांच्या शुभ्रतेमुळेही त्यांना 'तारा' असेच म्हणतात.
आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसा तपसामपि
सूर्याचे तेज सतत घेतल्यामुळे, तपस्व्यांचे तपसुद्धा टिकून राहते.
स्वनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः
पाण्याचे तेज घेतो म्हणून त्याला सविता असे म्हणतात.
शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते
तो शुभ्रतेमध्ये, अमरतेमध्ये आणि शीतलतेमध्ये जाणवतो.
जलतेचौमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे
तो पांढऱ्या, चांदीसारख्या, शुभ्र आणि गोल पात्रात चमकतो.
घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु
सूर्याचे मंडल घन तेजाने भरलेले आणि शुभ्र रंगाचे असते.
मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः
सर्व मन्वंतरांत तारे, सूर्य आणि ग्रह एकमेकांवर अवलंबून असतात.
सौरं सूर्यो विशेत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च
सूर्य सौर प्रदेशात प्रवेश करतो आणि चंद्र सुद्धा सोम प्रदेशात जातो.
जैवं बृहस्पतिश्चैव लौहितं चैव लोहितः
जैव म्हणजे बृहस्पती, आणि लौहित म्हणजे लोहित.
बौधं बुधो ऽथ स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमास्थितः
बौध म्हणजे बुध, आणि स्वर्भानू हा त्याच्या जागी स्थिर आहे.
गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्म नाम्
हे पुण्यवान, ही सर्व तेजस्वी ग्रह स्वीकार.
स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदात्रूतसंप्लवम्
ही स्थानं इथल्या तत्त्वांचा संहार होईपर्यंत तशीच राहतात.
अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवस्थानानि वै पुनः
अहंकारी लोक पुन्हा देवांची स्थानं मिळवतात.
अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैतानिकाः स्मृताः
या मन्वंतरात ग्रहांना वैतानिक असं ओळखलं जातं.
त्विषिनामा धर्मसुतः सोमो देवो वसुः स्मृतः
तेजस्वी लोकांमध्ये धर्मपुत्र, सोम आणि वसु यांना देव मानतात.
बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽगि रस्सुतः
महातेजस्वी देव हा अग्नीचा पुत्र आणि देवांचा गुरु म्हणून ओळखला जातो.
शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः
शनैश्चर हा संज्ञा आणि विवस्वत यांचा मुलगा असून त्याचा देह वेगळा आहे.
नक्षत्राण्यृक्षनामानो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः
नक्षत्रं, ज्यांना ऋक्ष म्हणतात, त्या दक्षाच्या कन्या मानल्या जातात.
सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्त्तिता ह्यभिमानिनः
चंद्र, नक्षत्र, ग्रह आणि सूर्य यांच्यात अहंकारी लोकांचा उल्लेख आहे.
शुक्लमग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः
विवस्वत, हजार किरणांचा सूर्य, त्याचं निवासस्थान पांढरं आणि अग्नीमय आहे.
आप्यं श्यामं मनोज्ञस्य पञ्चरश्मेर्गृहं स्मृतम्
मनोहर पाच किरणांच्या देवाचं घर पाण्याचं आणि काळं मानलं जातं.
नवरश्मेस्तु भौमस्य लौहितं स्थानमम्मयम्
नऊ किरणांचा भौमाचा निवास लोहाचा आणि लाल आहे.
अषृ रश्मिगृहं प्रोक्तं कृष्णं मन्दस्य चाम्मयम्
आठ किरणांचं मंदाचं घर काळं आणि लोहाचं सांगितलं आहे.
विज्ञेयास्तारकाः सर्वा अम्मयास्त्त्वे करश्मयः
सर्व तारे लोहाचे आहेत आणि त्यांचे किरण हातांसारखे आहेत असं समजावं.
घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः
ते घन आणि जलमय स्वरूपाचे असून कल्पाच्या सुरुवातीला निर्माण झाले आहेत.
नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः
सवितृचं अक्ष नव हजार योजनांचं आहे असं मानलं जातं.
द्विगुणः सूर्यविस्ताराद्विस्तारः शशिनः स्मृतः
चंद्राचा विस्तार सूर्याच्या विस्ताराच्या दुप्पट आहे, असं सांगितलं जातं.
उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितो मण्डलाकृतिः
पृथ्वीची सावली घेऊन एक गोलाकार रूप तयार केलं जातं.