वर्षास्वथो शरदि वै चतुर्भिश्च प्रवर्षति
पावसाळ्यात आणि शरद ऋतूत, तो चार प्रवाहांनी वर्षाव करतो.
इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा
इंद्र, धाता, भग, पूषा, मित्र, मग वरुण आणि यम—
माघमासे तु वरुणः पूषा चैव तु फलाल्गुने
माघ महिन्यात वरुण, आणि फाल्गुनात पूषा असतो.
ज्येष्ठमासे भवेदिन्द्रश्चाषाढे सविता रविः
ज्येष्ठ महिन्यात इंद्र, आणि आषाढात सविता म्हणजेच सूर्य असतो.
पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा च कार्तिके रविः
आश्वयुज महिन्यात पर्जन्य, आणि कार्तिकात त्वष्टा म्हणजे सूर्य असतो.
पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि
वरुणाकडे सूर्याच्या कार्यात पाच हजार किरणे असतात.
धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः
धाताकडे आठ हजार, आणि शतक्रतु म्हणजे इंद्राकडे नऊ हजार किरणे असतात.
सप्तभिस्तपते सित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत्
सित्र सात किरणांनी तेज देतो, आणि त्वष्टाही आठ किरणांनी चमकतो.
षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विषणुस्तपति मेदिनीम्
विष्णू सहा हजार किरणांनी पृथ्वीवर प्रकाश टाकतो.
श्वेतवर्णस्तु वर्षासु पाण्डुः शरदि भास्करः
पावसाळ्यात तो पांढऱ्या रंगाचा असतो; शरद ऋतूत सूर्य फिकट दिसतो.
इति वर्णाः समा ख्याताः सूर्यस्यर्तुसमुद्भवाः
अशा प्रकारे ऋतूंमध्ये सूर्याचे जे रंग दिसतात, ते सांगितले आहेत.
सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु न यच्छति
सूर्य अमरांमध्येही ते तिहेरी अमृत देत नाही.
भिद्यते ऋतुमासाद्य जलशीतोष्णनिस्रवम्
ऋतू येताच, ते पाणी, थंडी आणि उष्णता यांच्या प्रवाहात विभागले जाते.
नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठा योनिरेव च
नक्षत्र, ग्रह आणि चंद्र यांचे मूळ आणि आधार आहे.
नक्षत्राधिपतिः सोमो ग्रह राजो दिवाकरः
ताऱ्यांचा स्वामी सोम आहे आणि ग्रहांचा राजा सूर्य आहे.
पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः
अग्नी म्हणजे सूर्य असे म्हटले जाते, आणि पाणी म्हणजे चंद्र मानले जाते.
सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः
देवतांचा सेनापती म्हणजे स्कंद आहे, आणि अंगारक म्हणजे मंगळ ग्रह आहे.
रुद्रो वैवस्वतः साक्षाद्यमो लोकप्रभुः स्वयम्
रुद्र म्हणजे वैवस्वत यमच आहेत, आणि तेच लोकांचे प्रत्यक्ष स्वामी आहेत.
देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महा ग्रहौ
देव आणि असुरांचे गुरु हे दोन्ही तेजस्वी आणि मोठे ग्रह आहेत.
आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः
संपूर्ण त्रैलोक्याचा उगम सूर्यापासूनच आहे, यात काहीही शंका नाही.
रुद्रोपेन्द्रेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्रास्त्रिदिवौकसाम्
रुद्र, उपेन्द्र, इन्द्र, चंद्र, श्रेष्ठ ब्राह्मण आणि स्वर्गातील देवता—
सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः
सर्वांचा आत्मा, सर्व लोकांचा स्वामी, महादेव आणि प्रजापती—
ततः संजायते सर्वं तत्र चैव प्रलीयते
त्याच्यापासून सर्व काही निर्माण होते आणि त्यातच सर्व काही विलीन होते.
जगज्ज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः
हे ब्राह्मणहो, तेजस्वी आणि प्रकाशमान सूर्यग्रहच जगाचा ज्ञाता आहे, असे समजा.
क्षणा मुहूर्त्ता दिवसा निशाः पक्षाश्च कृत्स्नशः
क्षण, मुहूर्त, दिवस, रात्र आणि पंधरवडा—हे सर्व पूर्णपणे—
तदादित्यादृते ह्येषा कालंसख्या न विद्यते
त्या सूर्याशिवाय काळाची मोजणीच होऊ शकत नाही.
ऋतूनामविभागाच्च पुष्पमूलफलं कुतः
ऋतूंच्या भेदांशिवाय फुले, मुळे किंवा फळे कशी मिळतील?
अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चैह च
स्वर्गात आणि पृथ्वीवर, सर्व जीवांच्या व्यवहारांचा अभावच राहील.
स एष कालश्चाग्निश्च द्वादशात्मा प्रजापतिः
तोच काळ आहे, तोच अग्नी आहे, आणि तोच बारा रूपांचा प्रजापती आहे.
स एष तेचसां राशिस्तमो घ्रन्सार्वलौकिकम्
तोच तेजाचा समूह आहे, अंधाराचा नाश करणारा आणि सर्व लोकांसाठी सार्वत्रिक आहे.