उदयास्तमने नित्यमहोरात्रं विशत्यपः
सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी पाणी नेहमी दिवस-रात्रीमध्ये प्रवेश करते.
पार्थिवाग्निविमिश्रो ऽसौ दिव्यः शुचिरिति स्मृतः
पृथ्वी आणि अग्नी यांच्या संयोगाने जे निर्माण होते, त्याला दिव्य आणि शुद्ध अग्नी म्हणतात.
आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः
तो अग्नी सर्व बाजूंनी हजार नाड्यांमधून पाणी घेतो.
स्थावरा जङ्गमाश्चैव याश्च कुल्यादिका अपः
स्थिर आणि चल प्राणी, तसेच ओढ्यांमधील वगैरे पाणी,
तासां चतुःशता नाड्यो वर्षन्ते चित्र मूर्त्तयः
त्यातील चारशे नाड्या विविध रूपांनी पाऊस पाडतात.
अमृता नामतः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः
त्यांच्या सर्व किरणांना 'अमृत' असे नाव आहे आणि तेच पावसाचे कारण ठरतात.
दृश्या मेघाश्च याम्यश्च ह्रदिन्यो हिमसर्जनाः
दिसणारे मेघ, दक्षिणेकडील मेघ, तळी आणि बर्फाचे थर आहेत.
शुक्लाश्च कुहकाश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा
पांढरे आणि भासमान मेघ, गायी आणि सर्वांचा आधार असलेला देखील आहे.
समं विभज्य नाडीस्तु मनुष्टपितृदेवताः
तो नाड्या माणसे, पितर आणि देव यांच्यात सारख्या प्रमाणात विभागतो.
अमृतेन सुरान्सर्वांस्त्रींस्त्रिभिस्तर्पयत्यसौ
तो अमृताने सर्व देवांना तीन प्रकारे तृप्त करतो.
वर्षास्वथो शरदि वै चतुर्भिश्च प्रवर्षति
पावसाळ्यात आणि शरद ऋतूत, तो चार प्रवाहांनी वर्षाव करतो.
इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा
इंद्र, धाता, भग, पूषा, मित्र, मग वरुण आणि यम—
माघमासे तु वरुणः पूषा चैव तु फलाल्गुने
माघ महिन्यात वरुण, आणि फाल्गुनात पूषा असतो.
ज्येष्ठमासे भवेदिन्द्रश्चाषाढे सविता रविः
ज्येष्ठ महिन्यात इंद्र, आणि आषाढात सविता म्हणजेच सूर्य असतो.
पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा च कार्तिके रविः
आश्वयुज महिन्यात पर्जन्य, आणि कार्तिकात त्वष्टा म्हणजे सूर्य असतो.
पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि
वरुणाकडे सूर्याच्या कार्यात पाच हजार किरणे असतात.
धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः
धाताकडे आठ हजार, आणि शतक्रतु म्हणजे इंद्राकडे नऊ हजार किरणे असतात.
सप्तभिस्तपते सित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत्
सित्र सात किरणांनी तेज देतो, आणि त्वष्टाही आठ किरणांनी चमकतो.
षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विषणुस्तपति मेदिनीम्
विष्णू सहा हजार किरणांनी पृथ्वीवर प्रकाश टाकतो.
श्वेतवर्णस्तु वर्षासु पाण्डुः शरदि भास्करः
पावसाळ्यात तो पांढऱ्या रंगाचा असतो; शरद ऋतूत सूर्य फिकट दिसतो.
इति वर्णाः समा ख्याताः सूर्यस्यर्तुसमुद्भवाः
अशा प्रकारे ऋतूंमध्ये सूर्याचे जे रंग दिसतात, ते सांगितले आहेत.
सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु न यच्छति
सूर्य अमरांमध्येही ते तिहेरी अमृत देत नाही.
भिद्यते ऋतुमासाद्य जलशीतोष्णनिस्रवम्
ऋतू येताच, ते पाणी, थंडी आणि उष्णता यांच्या प्रवाहात विभागले जाते.
नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठा योनिरेव च
नक्षत्र, ग्रह आणि चंद्र यांचे मूळ आणि आधार आहे.
नक्षत्राधिपतिः सोमो ग्रह राजो दिवाकरः
ताऱ्यांचा स्वामी सोम आहे आणि ग्रहांचा राजा सूर्य आहे.
पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः
अग्नी म्हणजे सूर्य असे म्हटले जाते, आणि पाणी म्हणजे चंद्र मानले जाते.
सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः
देवतांचा सेनापती म्हणजे स्कंद आहे, आणि अंगारक म्हणजे मंगळ ग्रह आहे.
रुद्रो वैवस्वतः साक्षाद्यमो लोकप्रभुः स्वयम्
रुद्र म्हणजे वैवस्वत यमच आहेत, आणि तेच लोकांचे प्रत्यक्ष स्वामी आहेत.
देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महा ग्रहौ
देव आणि असुरांचे गुरु हे दोन्ही तेजस्वी आणि मोठे ग्रह आहेत.
आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः
संपूर्ण त्रैलोक्याचा उगम सूर्यापासूनच आहे, यात काहीही शंका नाही.