तेयतेजोमयः शुभ्रः सोमपुत्रस्य वै रथः
सोमपुत्राचा रथ तेजस्वी, प्रकाशमय आणि शुभ्र आहे.
भार्गवस्य रथः श्रीमांस्तेजसा सूर्यसन्निभः
भृगुवंशीयांचा रथ देखणा असून, तो तेजानं सूर्यासारखा चमकत असतो.
श्वेतः पिशङ्गः सारङ्गो नीलः पीतो विलोहितः
पांढरा, फिकट तपकिरी, चित्ती, गडद निळा, पिवळा आणि तेजस्वी लाल असे रंग आहेत.
दशभिस्तैर्महाभागैरकृशैर्वातरंहसैः
या दहा तेजस्वी, बलवान आणि वेगवान घोड्यांनी.
असंगैर्लोहितैरश्वैः सर्वगैरग्निसंभवैः
जोड न लागलेले, लाल रंगाचे, सर्वत्र जाणारे आणि अग्नीतून उत्पन्न झालेले घोडे.
ततश्चाङ्गिरसो विद्वान्देवाचार्यो बृहस्पतिः
मग अंगिरस कुळातील विद्वान, देवांचे गुरु बृहस्पती.
अब्जैस्तु वाजिभिर्दिव्यैरष्टभिर्वातरंहसैः
पाण्यातून जन्मलेले, दिव्य आणि वेगवान असे आठ घोडे.
ततः शनैश्चरो ऽप्यश्वैः सबलैर्व्योमसंभवैः
मग शनैश्चरही आकाशातून उत्पन्न झालेल्या बलवान घोड्यांसह.
स्वर्भानोश्च तथैवाश्वाः कृष्णा ह्यष्टौ मनोजवाः
स्वर्भानूचे आठ घोडे काळे आणि मनासारखा वेग असलेले आहेत.
आदित्यान्निःसृतो राहुः सोमं गच्छति पर्वसु
आदित्यांमधून निघून राहू पर्वकाळी चंद्राजवळ जातो.
अथ केतुरथस्याश्वा अष्टौ वै वातरंहसः
आता केतूच्या रथाला आठ वेगवान घोडे आहेत.
एते वाहा ग्रहाणां च ह्युपाख्याता रथैः सह
या ग्रहांच्या वाहनांची आणि त्यांच्या रथांची अशी माहिती सांगितली आहे.
तपन्ते ब्राम्यमाणास्तु यथायोगं भ्रमन्ति वै
हे सर्व आपल्या क्रमाने फिरताना तेजाने झळाळतात.
परिभ्रमन्ति तद्ब्रद्धांश्चन्द्रसुर्यग्रहा दिवि
चंद्र, सूर्य आणि ग्रह आकाशात त्या मार्गाला बांधलेले फिरतात.
यथा नह्युदके नौस्तु सलिलेन सहो ह्यते
जसे पाण्यातील होडी पाण्यामुळे थांबत नाही,
सर्प्पमाणा न दृश्यन्ते व्योम्नि देवगणास्तु ते
तसेच, सर्पासारखे फिरणारे ते देवांचे समुदाय आकाशात दिसत नाहीत.
सर्वा ध्रुवे निबद्धाश्च भ्रमन्त्यो भ्रामयन्ति ताः
सर्वजण ध्रुवाला बांधलेले आहेत आणि फिरताना इतरांनाही फिरवतात.
तथा भ्रमन्ति ज्योतींषि वातबद्धानि सर्वशः
त्याचप्रमाणे सर्व तेजस्वी तारे वाऱ्याने बांधलेले फिरतात.
यतो ज्योतींषि वहते प्रवहस्तेन स स्मृतः
वारा हे तेजस्वी तारे वाहून नेत असल्यामुळे त्याला हे नाव मिळाले आहे.
सैष तारामयो ज्ञेयः शिशुमारो ध्रुवो दिवि
हा तारांचा समूह म्हणजे शिशुमार, जो आकाशातील स्थिर ध्रुव आहे, असे समजावे.
यावत्यश्चैव तारास्ताः शिशुमाराश्रिता दिवि
आकाशात शिशुमार नक्षत्रावर असलेल्या सर्व ताऱ्यांचा समावेश होतो.
साकारः शिशुमारश्च विज्ञेयः प्रविभागशः
शिशुमाराची मूर्ती विविध भागांत विभागलेली आहे, हे समजून घ्यावे.
यज्ञः परस्तु विज्ञेयो धर्मो मर्द्धानमाश्रितः
यज्ञ हा सर्वश्रेष्ठ मानावा आणि धर्म त्याच्या डोक्यावर स्थिर आहे.
वरुणश्चार्यमा चैव पश्चिमे तस्य सक्थिनी
त्याच्या पश्चिमेकडील मांडीवर वरुण आणि अर्यमान आहेत.
पुच्छे ऽग्निश्च महेन्द्रश्च मारीचः कश्यपो ध्रुवः
शिशुमाराच्या शेपटावर अग्नी, महेंद्र, मारीच, कश्यप आणि ध्रुव आहेत.
नक्षत्रचन्द्रमूर्याश्च ग्रहास्तारागणैः सह
नक्षत्रे, चंद्र, ग्रह आणि ताऱ्यांचे समूह हे सर्व एकत्र आहेत.
ध्रुवेणाधिष्ठिताश्चैव ध्रुवमेव प्रदक्षिणम्
हे सर्व ध्रुवाच्या आधारे स्थिर आहेत आणि ध्रुवाभोवती फिरतात.
अग्नीन्द्रकश्यपानां तु चरमो ऽसौ ध्रुवः स्मृतः
अग्नी, इंद्र, कश्यप यांच्या मध्ये ध्रुव शेवटी मानला जातो.
मेरुमालोकयत्येष पर्यन्ते हि प्रदक्षिणम्
तो नेहमी मेरू पर्वताकडे पाहत त्याच्या कडेला प्रदक्षिणा करतो.
पप्रच्छुरुत्तरं भूयस्तदा ते रोमहर्षणम्
त्या वेळी त्यांनी रोमहर्षण यांना पुढील प्रश्न विचारले.