पतङ्गैः पतगैरश्वैर्भ्रममाणो दिवस्पतिः
पंख असलेल्या आणि दिव्य घोड्यांनी ओढला जाणारा दिवसांचा स्वामी भ्रमण करतो.
वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरन्त्यसौ
त्याच्याशी पाच घोडे डाव्या आणि पाच उजव्या बाजूला असे एकूण दहा जोडलेले आहेत, आणि तो अशा रीतीने फिरतो.
ह्रासवृद्धी तथैवास्य रश्मीनां सूर्यवत्स्मृते
त्याच्या किरणांचा वाढ व घट सूर्याच्या किरणांसारखाच सांगितला आहे.
अपां गर्णात्समुत्पन्नो रथः साश्वः ससारथिः
पाण्यांतून त्याचा रथ, घोडे आणि सारथीसह उत्पन्न झाला.
दशभिस्तु कृशैर्दिव्यैरसंगैस्तैर्मनोजवैः
दहा कृश, दिव्य, थकवा न येणारे आणि मनासारखे वेगवान असे घोडे त्याला जोडलेले आहेत.
संगृहीतरथे तस्मिञ्श्वेतश्चक्षुःश्रवाश्च वै
त्या एकत्र रथावर श्वेत आणि चक्षु:श्रवा हे घोडे आहेत.
यजुश्चण्डमनाश्चैव वृषो वाजी नरो हयः
यजु, चंड, मन:श, वृष, वाजी, नर आणि हय हेही आहेत.
इत्येते नामभिः सर्वे दश चन्द्रमसो हयाः
अशा प्रकारे, हे सर्व दहा चंद्राचे घोडे आहेत आणि त्यांची ही नावे आहेत.
देवैः परिवृतः सोमः पितृभिश्चैव गच्छति
सोम, देव आणि पितरांनी वेढलेला, पुढे जातो.
आपूर्यते परस्यान्ते सततं दिवसक्रमात्
पंधरवड्याच्या शेवटी, दिवसागणिक तो नेहमी भरला जातो.
क्षीणं पञ्चदशाहं तु रश्मिनैकेन भास्करः
कृष्ण पक्षात, पंधरा दिवस सूर्य एका किरणाने त्याला कमी करतो.
सुषुम्णाप्यायमानस्य शुक्ला वर्द्धन्ति वै कलाः
सुश्म्ना यांनी पोसला गेला की, त्याच्या शुद्ध कला वाढतात.
इत्येवं सूर्यवीर्येण चन्द्रश्चाप्यायितस्ततः
अशा प्रकारे सूर्याच्या तेजाने चंद्र पोसला जातो.
एवमाप्यायितः सोमः शुक्ल पक्षे दिनक्रमात्
अशा रीतीने, शुक्ल पक्षात सोम दिवसागणिक वाढतो.
अपां सारमयस्येन्दो रसमात्रात्मकस्य तु
पाण्याचं सार म्हणजेच चंद्राचा खरा स्वरूप आहे, आणि तो पूर्णपणे रसाचाच बनलेला आहे.
संभृतं त्वर्द्धमासेन ह्यमृतं सूर्यतेजसा
अर्ध्या महिन्यात हे अमृत सूर्याच्या तेजानं एकत्र केलं जातं.
एकां रात्रिं सुरैः सर्वैः पितृभिः सर्षिभिः सह
एक रात्र सर्व देव, पितर आणि ऋषी मिळून ते पितात.
प्रक्षीयन्ते पिदृदेवैः पीयमानाः कलाः क्रमात्
देव आणि पितर हे जेव्हा ते पितात, तेव्हा त्या भागांचं प्रमाण हळूहळू कमी होतं.
त्रयश्च त्रिसहस्राश्च देवाः सोमं पिबन्ति वै
तीन आणि तीन हजार देव खरंच सोम पितात.
क्षीयन्ति तस्माच्छुक्लाश्च कृष्णा आप्याययन्ति च
म्हणूनच शुक्ल पक्षातील कला कमी होत जातात आणि कृष्ण पक्षातील कला वाढतात.
पीत्वार्द्ध मासं गच्छन्ति चामावास्यां सुरोत्तमाः
अर्धा महिना पिऊन, अमावस्येला श्रेष्ठ देव निघून जातात.
ततः पञ्चदशेकाले किञ्चिच्छिष्टे कलात्मके
मग, पंचदशीच्या वेळी, जेव्हा थोडं काही शिल्लक राहतं,
पिबन्ति द्विलवं कालं शिष्टास्तस्य कलास्तु याः
जे उरलेले असतात, ते दोन दिवस त्या शिल्लक राहिलेल्या कलांचा आस्वाद घेतात.
तां स्वधां मासतृप्त्यै च पीत्वा गच्छन्ति ते ऽमृतम्
मासभर तृप्तीसाठी ती स्वधा पिऊन, ते अमृताकडे जातात.
कृष्णपक्षे सुरैस्तद्वत्पीयते वै सुधामयः
कृष्ण पक्षातही, त्याचप्रमाणे, देव सुधामय रस पितात.
काव्यश्चैव तु ये प्रोक्ताः पितरः सर्व एव ते
जे पितर 'काव्य' म्हणून ओळखले जातात, ते सर्वच पितर आहेत.
सौम्यास्तु ऋतुवो ज्ञेया मासा बर्हिषदः स्मृताः
कोमल ऋतू ओळखावेत आणि मास 'बर्हिषद' म्हणून स्मरणात ठेवावेत.
पितृभिः पीयमानस्य पञ्चदश्यां कला तु वै
पंचदशीला पितर जे पितात, ती कला असते.
अमावास्यां तदा तस्य तत आपूर्यते परः
अमावस्येला मग ती कला पुन्हा भरून येते.
एवं सूर्यनिमित्तैष क्षयोवृद्धिर्निशाकरे
अशा प्रकारे सूर्यामुळे चंद्राचा क्षय आणि वृद्धी होत असते.