समाप्तयज्ञो यत्रास्ते वासुदेवं महाधिपम्
जिथे यज्ञ पूर्ण झाला, तिथे वासुदेव हा महान अधिपती उपस्थित होता.
प्रचोदितः स्ववंशार्थं स च तानब्रवीत्प्रभुः
स्वतःच्या वंशाच्या हितासाठी प्रेरित होऊन, त्या प्रभूने त्यांना सांगितले.
अणिमादिभिरष्टाभिः सूक्ष्मैरङ्गैः समन्वितः
अणिमा वगैरे आठ सूक्ष्म अंगांनी युक्त तो होता.
सप्तस्कन्धा भृताः शाखाः सर्वतोयाजराजरान्
सात खोडे धारण करणाऱ्या त्या शाखा, नेहमी पाण्याने भरलेल्या आणि कधीही वृद्ध न होणाऱ्या होत्या.
व्यूहत्रयाणां सूतानां कुर्वन् सत्रं महाबलः
तीन विभागांच्या सारथ्यांसाठी त्या महाबलवानाने यज्ञसभा चालवली.
प्राणाद्या वृत्तयः पञ्च धारणानां स्ववृत्तिभिः
प्राणादी पाच वृत्ती, प्रत्येक आपल्या कार्यांसह, धारणांच्या स्वरूपात होत्या.
आकाशयोनिर्द्विगुणः शाब्दस्पर्शसमन्वितः
आकाशातून उत्पन्न झालेलं, दुहेरी स्वरूप असलेलं, ध्वनी आणि स्पर्श युक्त असं होतं.
भारत्यार्ः श्लक्ष्णया सर्वान्मुनीन्प्रह्लादयन्निव
मृदू आणि मधुर वाणीने, जणू सर्व ऋषींना आनंद देतो आहे असं वाटलं.
पुराम नियता विप्राः कथामकथयद्विभुः
पूर्वी, हे द्विजांनो, त्या पराक्रमीने ही कथा सांगितली होती.
ऋषीणां च परं चैतल्लोकतत्त्वमनुत्तमम्
आणि त्या ऋषींना, जगाचं हे श्रेष्ठ आणि उत्तम तत्त्व सांगितलं.
देवतानामृषीणां च सर्वपापप्रमोचनम्
देवतांना आणि ऋषींना सर्व पापांपासून पूर्ण मुक्ती मिळते.
विस्तरेणानुपूर्व्या च तस्य वक्ष्याम्यनुक्रमम्
मी ती कथा सविस्तर आणि योग्य क्रमाने सांगणार आहे.
कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतिसंमताम्
मी जी अद्भुत आणि अर्थपूर्ण, वेदांनी मान्य केलेली कथा सांगतो आहे.
स्ववंशं धारणं कृत्वा स्वर्गलोके महीयते
आपल्या वंशाचं जतन केल्याने, स्वर्गलोकात मान मिळतो.
कीर्त्यमानं निबोधार्थं पूर्वेषां कीर्त्तिवर्द्धनम्
जी गोष्ट गौरवली जाते, ती ऐका; कारण ती पूर्वजांचा कीर्तिवर्धन करते.
कीर्त्तनं स्थिरकीर्तीनां सर्वेषां पुण्यकर्मणाम्
स्थिर कीर्ती असलेल्या आणि पुण्यकर्म करणाऱ्यांचं हे स्तवन आहे.
तस्मै हिरण्यगर्भाय पुरुषायेश्वराय च
त्या हिरण्यगर्भ, पुरुष आणि प्रभूला नमस्कार.
ब्रह्मणे लोकतन्त्राय नमस्कृत्य स्वयंभुवे
स्वयंभू, सर्व जगाचा अधिपती असलेल्या ब्रह्माला वंदन करून.
पञ्चप्रमाणं षद्श्रान्तः पुरुषाधिष्ठितं च यत्
पाच प्रमाणांनी सिद्ध झालेलं, सहा तत्त्वांवर आधारलेलं, पुरुषाने अधिष्ठित असलेलं ते.
अव्यक्तं कारणं यत्तन्नित्यं सदसदात्मकम्
जे अव्यक्त कारण आहे, शाश्वत आहे, आणि अस्तित्व-नास्तित्व दोन्ही स्वरूप असलेलं आहे.
गन्धरूपरसैर्हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम्
ज्यात गंध, रूप, आणि रस नाही, तसेच ध्वनी आणि स्पर्शही नाहीत.
विग्रहं सर्वभूतानामव्यक्तमभवत्किल
ते अव्यक्तच सर्व सृष्टींचं मूळ रूप झालं.
असांप्रतिकमज्ञेयं ब्रह्म यत्सदसत्परम्
ते ब्रह्म, जे अस्तित्व आणि नास्तित्व यापलीकडे आहे, सामान्य ज्ञानाने न समजणारे आहे.
गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभातं तमोमयम्
त्या वेळी, गुण समत्वात असताना, ते प्रकट झालं नाही; ते पूर्णपणे अंधकारमय होतं.
गुणभावाद्भासमाने महातत्त्व बभूव ह
गुणांचा प्रकटपणा झाल्यावर महत्त्वत्त्व उत्पन्न झाले.
सत्त्वोद्रेको महानग्रे सत्त्वमात्रप्रकाशकः
सत्त्वगुण प्रबळ असताना सुरुवातीला ते शुद्ध अस्तित्वासारखे तेजस्वी झाले.
निङ्गमात्रं समुत्पन्नं क्षेत्रज्ञाधिष्टितं महत्
फक्त अप्रकटच उत्पन्न झाले, आणि महत्त्वत्त्व हे क्षेत्रज्ञाच्या अधीन होते.
महासृष्टिं च कुरुते वीतमानः सिसृक्षया
अहंकाररहितपणे, सृष्टीची इच्छा मनाशी धरून ते महान सृष्टी करायला सुरुवात करते.
मनो महात्मनि ब्रह्म दुर्बुद्धिख्यातिरीश्वरात्
ब्रह्मन्, मन हे महत्त्वत्त्वातून उत्पन्न होते आणि ते समजायला कठीण अशी ईश्वराची शक्ती म्हणून ओळखले जाते.
मनुते सर्वभूतानां तस्माच्चेष्टफलो विभुः
ते सर्व जीवांना जाणते; म्हणून सर्वव्यापी तोच कर्माचा फळ आहे.