ततस्तदा वहो वायुर्हेमवन्तं समुद्वहन्
त्या वेळी वारा हेमवंत पर्वत उचलून नेत असतो.
हिमवन्तमतिक्रम्य वृष्टिशेषं ततः परम्
हिमालय ओलांडून, उरलेला पाऊस पुढे जातो.
वर्षद्वयं समाख्यातं सस्यद्वयविवृद्धये
दोन वर्षांचा काळ दोन पिकांच्या वाढीसाठी सांगितला आहे.
सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते
पावसाचा खरा निर्माणकर्ता सूर्यच आहे, असे सांगितले जाते.
ध्रुवेणाधिष्ठितः सूर्यस्तस्यां वृष्टौ प्रवर्त्तते
ध्रुवाच्या आधारावर सूर्य पावसाळ्यात आपली वाटचाल करतो.
ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले
सूर्यातून एक ग्रह बाहेर पडून संपूर्ण नक्षत्रमंडलात फिरतो.
ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत
आता सूर्याच्या रथाची रचना ऐका.
हिरण्मयेन भगवांस्तथैव हरिदर्वणा
भगवान सूर्य सोनेरी आणि हिरव्या रंगाच्या जुव्याने सजलेला आहे.
चक्रेण भास्वता सूर्यः स्यन्दनेन प्रसर्पति
सूर्य तेजस्वी चाक असलेल्या आपल्या रथाने पुढे जातो.
द्विगुणो ऽस्य रथोपस्थादीषादण्डः प्रमाणतः
त्याच्या रथाच्या आसनापेक्षा मापाचा दांडा दुप्पट मोठा आहे.
असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः
तो रथ कुठेही न जोडलेला, सोन्याचा, दिव्य आणि वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी जोडलेला आहे.
वारुणस्यन्दनस्येह लक्षणैः सदृशस्तु सः
हा रथ वरुणाच्या रथासारख्याच गुणांनी युक्त आहे.
अथैतानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य ह
आता सूर्याच्या रथाची ही अंगप्रत्यंग आहेत.
अहस्तु नाभिः सौरस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः
सौर्य एकचाकी रथाची नाभी म्हणजे दिवस असे म्हटले जाते.
रथनीडः स्मृतो ह्येष चायने कूबरावुभौ
हा रथाचा आसन आहे आणि दोन कुबेर म्हणजे अयन आहेत.
तस्य काष्ठा स्मृता घोणा अक्षदण्डः क्षणस्तु वै
त्याचा अक्ष म्हणजे दांडा, जुवा म्हणजे काष्ठ, आणि क्षण म्हणजे खूंटी.
रात्रिर्वरूथो धर्मो ऽस्य ध्वज ऊर्द्ध्व समुच्छ्रितः
रात्र म्हणजे आवरण, धर्म हे त्याचं ध्वज आहे आणि तो ध्वज वर उंच फडकतो.
सप्ताश्वरूपाश्छन्दासि वहन्तो वामतो धुरम्
सप्त अश्वांच्या रूपातील छंद डाव्या बाजूने जुव्याला वाहतात.
पङ्क्तिश्च बृहती चैव ह्युष्णिक्चैव तु सप्तमी
पंक्ती, बृहती आणि उष्णिक हेच सातवे छंद आहेत.
सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहक्षो भ्रमते ध्रुवः
सहचाकासह फिरणारा अक्ष फिरतो; सहअक्षासह ध्रुवही फिरतो.
एवमर्थवशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु
अशा प्रकारे हेतूच्या बळावर त्याच्या रथाची रचना आहे.
तेनासौ तरणिर्देवो भास्वता सर्पते दिवि
यामुळे तेजस्वी तरणी देव आकाशात वेगाने जातो.
ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै
ध्रुवाजवळ ते दोन किरण आणि चाकांची जोडी सारखीच फिरतात.
युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि
त्या रथाच्या अक्षाचा दोन्ही टोकं दक्षिण बाजूला असतात.
भ्रमन्तमनुगच्छेतां ध्रुवं रश्मी तु तावुभौ
ते दोन्ही किरण ध्रुवाच्या फिरण्याबरोबर त्याचा पाठपुरावा करतात.
कीलासक्ता यथा रज्जुर्भ्रंमते सर्वतो दिशम्
जसा खिळ्याला बांधलेला दोर सर्व दिशांना वळतो,
वर्द्धते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु
तसंच दक्षिणेकडे वळताना वर्तुळं तयार होतात.
ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्
ध्रुवाने धरलेले ते दोन किरण सूर्याला पुढे नेतात.
तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु
मग त्या दोघांच्या आत सूर्य वर्तुळाकार फिरतो.
ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु
ध्रुवाने त्या दोन किरणांना सोडल्यावर पुन्हा,