आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्
सूर्याने शोषलेलं सर्व पाणी नंतर चंद्राकडे जातं.
यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति
चंद्रातून जे पाणी झरतं, ते वनस्पतींमध्येच राहातं.
एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्
अशा प्रकारे, पाणी पुन्हा पुन्हा वर उचललं जातं आणि खाली पडतं.
संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता
ही सगळी माया विश्वाच्या पालनासाठी निर्माण केलेली आहे.
विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः
संपूर्ण विश्वाचा स्वामी, सृष्टीकर्ता, हजार डोळ्यांचा देव, प्रजापती—
सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्
सर्व लोकांतील पाणी, जे चंद्र आणि आकाशातून येतं—
सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते
सूर्यातून उष्णता येते, चंद्रातून शीतलता मिळते.
सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका
चंद्राच्या आधाराने गंगा नदी, पवित्र आणि स्वच्छ पाण्याची, वाहते.
सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः
सर्व प्राण्यांच्या शरीरात जी पाणी असते,
धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः
ती पाणी वाफ होऊन, कुठलाही हेतू न ठेवता, पूर्णपणे निघून जाते.
तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्
सूर्य आपल्या किरणांनी सर्व प्राण्यांमधून ते पाणी वर खेचतो.
संजीवनं च सस्यानामंभस्तदमृतोपमम्
हे पाणी, अमृतासारखे, झाडांना जीव देणारे असते.
यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः
सूर्य आपल्या तेजस्वी आणि फिकट किरणांनी ते पाणी मेघांना देतो.
सर्वभूतहितार्थाय वायुमिश्राः समन्ततः
सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी, वाऱ्याबरोबर मिसळलेली ती पाणी सर्वत्र पसरतात.
वायव्यं स्तनितं चैव वैद्युतं चाग्निसंभवम्
वाऱ्याचा गडगडाट, विजेचा कडकडाट आणि अग्नीतून उत्पन्न होणारी वीज—
न भ्रश्यन्ति यतश्चापस्तदभं कवयो विदुः
—यातून पाणी खाली पडत नाही, म्हणून ज्ञानी लोक त्याला पाण्याचे स्थान म्हणतात.
आग्नेया ब्रह्मजाश्चैव पक्षजाश्च पृथग्विधाः
आगमुळे तयार झालेले, ब्रह्मातून जन्मलेले आणि पंखातून उत्पन्न झालेले असे वेगवेगळ्या प्रकारचे मेघ असतात.
आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्
आगमुळे निर्माण झालेले मेघ शांततेतून जन्मतात; त्यांच्यात धूर निर्माण होतो.
महिषाश्च वाराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः
म्हशी, वराह आणि मदमस्त हत्ती यांच्या रूपातील—
जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः
—हे मेघ 'जीमूत' म्हणून ओळखले जातात; त्यांच्यापासूनच सर्व प्राण्यांचे जीवन निर्माण होते.
मूकमेघा महाकाया आवहस्य वशानुगाः
मूक आणि प्रचंड आकाराचे मेघ वाऱ्याच्या इच्छेनुसार चालतात.
पर्वताग्र नितंबेषु वर्षति च रसंति च
पर्वतांच्या शिखरांवर आणि उतारांवर हे मेघ पाऊस पाडतात आणि हळूहळू झिरपत जातात.
ब्रह्मजा नाम ते मेघा ब्रह्मनिश्वाससंभवाः
'ब्रह्मजा' नावाचे मेघ ब्रह्माच्या श्वासातून उत्पन्न होतात.
तेषां शश्र्वत्प्रणादेन भूमिः स्वाङ्गरूहोद्भवा
त्यांच्या सातत्याने होणाऱ्या गडगडाटामुळे, पृथ्वी स्वतःच्या अवयवांतून निर्माण होऊन टिकून राहते.
तेष्वियं प्रावृडासक्ता भूतानां जीवितोद्भवा
या मेघांमध्येच पावसाळा स्थिर असतो आणि त्यातूनच सर्व प्राण्यांचे जीवन निर्माण होते.
एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि
एक योजन अंतरावरूनही साध्य देव त्यांच्यापासून वेगळे राहतात.
पुष्करावर्त्तका नाम ते मेघाः पक्षसंभवाः
पुष्करावर्तक नावाचे मेघ पंखांपासून उत्पन्न होतात, असे सांगितले जाते.
कामागानां प्रवृद्धानां भूतानां शिवमिच्छता
ज्यांच्या इच्छा फार वाढल्या आहेत, आणि जे सुखाची इच्छा करतात—
पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः
म्हणूनच, त्या मेघांना पुष्करावर्तक हे नाव पडले आहे.
कल्पान्तवृष्टेः स्रष्टारः संवर्ताग्ने र्नियामकाः
तेच कल्पाच्या शेवटी पडणाऱ्या पावसाचे निर्माण करणारे आणि संहाराच्या अग्नीचे नियंत्रक आहेत.