एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम
हे जाणून घ्यायचं आहे, कृपया आम्हाला सांग, हे श्रेष्ठ.
प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः
जे प्रत्यक्ष डोळ्यांनी दिसतं, तरीही लोकांना गोंधळात टाकतं—
उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि
उत्तानपादाचा मुलगा ध्रुव आकाशात स्थिर आहे.
भ्रमन्तमनुगच्छन्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्
तयाच्या भोवती सर्व नक्षत्रं चाकासारखी फिरतात.
सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह
सूर्य, चंद्र, तारे आणि ग्रह हे नक्षत्रांसोबत फिरतात.
तेषां योगश्च भेदश्च कालश्चारस्तथैव च
त्यांचे एकत्र येणे, वेगळे होणे, हालचाली आणि काळानुसार फिरणे—
विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते
विषुव, ग्रहांचे रंग—हे सर्व ध्रुवापासून सुरू होते.
शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते
सर्व जीवांना मिळणारे शुभ आणि अशुभ फळ ध्रुवापासूनच मिळते.
तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः
तोच तेजस्वी, प्रखर किरणांचा, काळाचा अग्नी असलेला सूर्य आहे.
सूर्यः किरमजालेन वायुयुक्तेन सर्वशः
सूर्य आपल्या किरणजाळ्याने, वाऱ्यासोबत, सर्वत्र व्यापून राहतो.
आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्
सूर्याने शोषलेलं सर्व पाणी नंतर चंद्राकडे जातं.
यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति
चंद्रातून जे पाणी झरतं, ते वनस्पतींमध्येच राहातं.
एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्
अशा प्रकारे, पाणी पुन्हा पुन्हा वर उचललं जातं आणि खाली पडतं.
संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता
ही सगळी माया विश्वाच्या पालनासाठी निर्माण केलेली आहे.
विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः
संपूर्ण विश्वाचा स्वामी, सृष्टीकर्ता, हजार डोळ्यांचा देव, प्रजापती—
सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्
सर्व लोकांतील पाणी, जे चंद्र आणि आकाशातून येतं—
सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते
सूर्यातून उष्णता येते, चंद्रातून शीतलता मिळते.
सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका
चंद्राच्या आधाराने गंगा नदी, पवित्र आणि स्वच्छ पाण्याची, वाहते.
सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः
सर्व प्राण्यांच्या शरीरात जी पाणी असते,
धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः
ती पाणी वाफ होऊन, कुठलाही हेतू न ठेवता, पूर्णपणे निघून जाते.
तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्
सूर्य आपल्या किरणांनी सर्व प्राण्यांमधून ते पाणी वर खेचतो.
संजीवनं च सस्यानामंभस्तदमृतोपमम्
हे पाणी, अमृतासारखे, झाडांना जीव देणारे असते.
यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः
सूर्य आपल्या तेजस्वी आणि फिकट किरणांनी ते पाणी मेघांना देतो.
सर्वभूतहितार्थाय वायुमिश्राः समन्ततः
सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी, वाऱ्याबरोबर मिसळलेली ती पाणी सर्वत्र पसरतात.
वायव्यं स्तनितं चैव वैद्युतं चाग्निसंभवम्
वाऱ्याचा गडगडाट, विजेचा कडकडाट आणि अग्नीतून उत्पन्न होणारी वीज—
न भ्रश्यन्ति यतश्चापस्तदभं कवयो विदुः
—यातून पाणी खाली पडत नाही, म्हणून ज्ञानी लोक त्याला पाण्याचे स्थान म्हणतात.
आग्नेया ब्रह्मजाश्चैव पक्षजाश्च पृथग्विधाः
आगमुळे तयार झालेले, ब्रह्मातून जन्मलेले आणि पंखातून उत्पन्न झालेले असे वेगवेगळ्या प्रकारचे मेघ असतात.
आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्
आगमुळे निर्माण झालेले मेघ शांततेतून जन्मतात; त्यांच्यात धूर निर्माण होतो.
महिषाश्च वाराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः
म्हशी, वराह आणि मदमस्त हत्ती यांच्या रूपातील—
जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः
—हे मेघ 'जीमूत' म्हणून ओळखले जातात; त्यांच्यापासूनच सर्व प्राण्यांचे जीवन निर्माण होते.