अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम्
अठ्ठ्याऐंशी हजार ऋषी आहेत, जे ऊर्ध्वरेता आहेत.
ते संप्रयोगाल्लोकस्य मैथुनस्य च वर्जनात्
ते लोक संसाराच्या संयोगाचा आणि मैथुनाचा त्याग करून राहतात.
पुनश्चाकामसंयोगाच्छब्दादेर्देषदर् शनात्
पुन्हा, इच्छाशून्य संयोग आणि शब्दादी इंद्रियांच्या दोषांचे दर्शन करून,
आभूतसंप्लवस्थानाममृतत्वं विभाव्यते
सृष्टीच्या प्रलयकाळी जे उरतात, त्यांना अमरत्व प्राप्त होते.
ब्रूणहत्याश्वमेधाभ्यां पुण्यपापकृतो ऽपरे
काहीजण भ्रूणहत्येने आणि अश्वमेध यज्ञाने, पुण्य व पाप यामुळे वेगळे ओळखले जातात.
उर्द्ध्वोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र स वै स्मृतः
सर्व ऋषींपेक्षा वरती, ध्रुव तेथे वास करतो असे स्मरणात आहे.
धर्मध्रुवाद्यास्तिष्ठन्ति यत्र ते लोकसाधकाः
तेथे धर्म, ध्रुव आणि लोकांचे पालन करणारे इतरही स्थिर आहेत.
भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्
त्यांच्या सर्व भविष्यातील घटना मी क्रमाने सांगणार आहे.
सूर्याचन्द्रमसोश्चारं ग्रहाणां चैव सर्वशः
सूर्य आणि चंद्र यांची गती, तसेच सर्व ग्रहांचीही गती.
अव्यूहेन च सर्वाणि तथैवासंकरेण वा
हे सर्व मी क्रमाने किंवा गोंधळ न करता सांगणार आहे.
एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम
हे जाणून घ्यायचं आहे, कृपया आम्हाला सांग, हे श्रेष्ठ.
प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः
जे प्रत्यक्ष डोळ्यांनी दिसतं, तरीही लोकांना गोंधळात टाकतं—
उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि
उत्तानपादाचा मुलगा ध्रुव आकाशात स्थिर आहे.
भ्रमन्तमनुगच्छन्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्
तयाच्या भोवती सर्व नक्षत्रं चाकासारखी फिरतात.
सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह
सूर्य, चंद्र, तारे आणि ग्रह हे नक्षत्रांसोबत फिरतात.
तेषां योगश्च भेदश्च कालश्चारस्तथैव च
त्यांचे एकत्र येणे, वेगळे होणे, हालचाली आणि काळानुसार फिरणे—
विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते
विषुव, ग्रहांचे रंग—हे सर्व ध्रुवापासून सुरू होते.
शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते
सर्व जीवांना मिळणारे शुभ आणि अशुभ फळ ध्रुवापासूनच मिळते.
तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः
तोच तेजस्वी, प्रखर किरणांचा, काळाचा अग्नी असलेला सूर्य आहे.
सूर्यः किरमजालेन वायुयुक्तेन सर्वशः
सूर्य आपल्या किरणजाळ्याने, वाऱ्यासोबत, सर्वत्र व्यापून राहतो.
आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्
सूर्याने शोषलेलं सर्व पाणी नंतर चंद्राकडे जातं.
यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति
चंद्रातून जे पाणी झरतं, ते वनस्पतींमध्येच राहातं.
एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्
अशा प्रकारे, पाणी पुन्हा पुन्हा वर उचललं जातं आणि खाली पडतं.
संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता
ही सगळी माया विश्वाच्या पालनासाठी निर्माण केलेली आहे.
विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः
संपूर्ण विश्वाचा स्वामी, सृष्टीकर्ता, हजार डोळ्यांचा देव, प्रजापती—
सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्
सर्व लोकांतील पाणी, जे चंद्र आणि आकाशातून येतं—
सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते
सूर्यातून उष्णता येते, चंद्रातून शीतलता मिळते.
सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका
चंद्राच्या आधाराने गंगा नदी, पवित्र आणि स्वच्छ पाण्याची, वाहते.
सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः
सर्व प्राण्यांच्या शरीरात जी पाणी असते,
धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः
ती पाणी वाफ होऊन, कुठलाही हेतू न ठेवता, पूर्णपणे निघून जाते.