कुलालचक्रमध्ये तु यथा मन्दं प्रसर्पति
मडक्याच्या चाकाच्या मध्यभागी जसं हळूहळू हालचाल होते,
तस्मा द्दीर्घेन कालेन भूमिं स्वल्पानि गच्छति
म्हणून खूप काळ गेला तरी ते फार थोडं अंतर जमिनीवर जाते.
अहो भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः
तरीही, ते अगदी मंद गतीने पुढे सरकतं.
मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तं द्वादशभिश्चरन्
रात्रीच्या वेळी, बारा मुहूर्तांत ते ताऱ्यांमधून जातं.
मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा
मडक्याच्या मध्यभागी असलेला मातीचा गोळा जसा फिरतो, तसंच ध्रुवही फिरतो.
उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि तु
दोन लाकडी खांबांच्या मध्ये वर्तुळं फिरतात.
ध्रुवस्तथा हि विज्ञेयस्तत्रैव परीवर्त्तते
ध्रुव हाच प्रकार समजावा; तो तिथेच फिरत राहतो.
दिवानक्तं च सूर्यस्य मन्दा शीघ्रा च वै गातिः
दिवस आणि रात्री सूर्याची गती कधी मंद, कधी वेगवान असते.
तथैव च पुनर्नक्तं शीघ्रा सूर्यस्य वै गातिः
तसंच, पुन्हा रात्री सूर्याची गती वेगवान होते.
गतिः सूर्यस्य नक्तं च मन्दा चैव गतिस्तथा
रात्री सूर्याची गती मंद असते, आणि त्याची हालचालही तशीच असते.
तजापि संचरन्मार्गं समेन विषमेण च
तरीही, आपला मार्ग चालताना, तो कधी सम, कधी विसंगत गतीने जातो.
अगस्त्यश्चरते तेषामुपरिष्टाज्जवेन तु
अगस्त्य त्यांच्यावरून वेगाने जातो.
दक्षिणे नागवीथ्यास्तु लोकालोकस्य चोत्तरे
दक्षिणेकडील नागवाटेवर आणि लोकालोकच्या उत्तरेकडील बाजूला,
पृष्टे यावत्प्रभा सौरी पुरस्तात्संप्रकाशते
जोपर्यंत सूर्यप्रभा मागे चमकत राहते, तोपर्यंत पुढे प्रकाश पसरतो.
योजनानां सहस्राणि दशकं तुच्छ्रितो गिरिः
तो डोंगर दहा हजार योजन उंच आहे.
नक्षत्रचन्द्रसूर्यश्च ग्रहैस्तारागणैः सह
तारे, चंद्र, सूर्य, ग्रह आणि नक्षत्रे यांच्यासह,
एतावानेव लोकस्तु निरालोकस्ततः परम्
हीच जगाची मर्यादा आहे; त्यापलीकडे प्रकाश नाही.
लोकालोकं तु संधत्ते यस्मात्सुर्यपरिग्रहम्
लोकालोक सूर्याला वेढून असल्यामुळे तो स्थिर आहे.
उषा रात्रिः स्मृता विप्रैर्व्युष्टिश्चापि त्वहः स्मृतम्
उषा आणि रात्र हे ऋषींनी ओळखले आहेत, आणि उषेच्या नंतरचा काळ दिवस म्हणून ओळखला जातो.
प्रजापतिनियोगेन शापस्त्वेषां दुरात्मनाम्
प्रजापतींच्या आज्ञेने या दुष्ट लोकांना शाप मिळाला आहे.
तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता मन्देहा नाम राक्षसाः
मंदेह नावाचे तीस कोटी राक्षस प्रसिद्ध आहेत असे सांगितले जाते.
तापयन्तं दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम्
हे दुष्ट राक्षस तेजस्वी सूर्याला गिळण्याची इच्छा करतात.
ततो ब्रह्मा च देवाश्च ब्राह्ममाश्चैव सत्तमाः
मग ब्रह्मा, देव आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण एकत्र आले.
ओङ्कारब्रह्मसंयुक्तं गायत्र्या चाभिमन्त्रितम्
त्यांनी ॐकार आणि ब्रह्माचा सार गायत्रीमध्ये सामाविष्ट केला.
ततः पुनर्महातेजा महाबलपराक्रमः
मग पुन्हा, प्रचंड तेज आणि बल असलेला तो महापुरुष पुढे आला.
वालखिल्यैश्च मुनिभिर्धृतार्चिः समरीचिभिः
वालखिल्य ऋषी आणि तेजस्वी मुनिंबरोबर तो होता.
त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तैस्त्रिंशता रात्र्यहनी समेते
तीस कला मिळून एक मुहूर्त होतो, आणि असे तीस मुहूर्त मिळून दिवस आणि रात्र पूर्ण होतात.
ह्रासवृद्धी त्वहर्भागैर्दिवसानां यथाक्रमात्
दिवसांची वाढ आणि घट यथाक्रम त्या त्या भागांनुसार होते.
लेखाप्रभृत्यथादित्ये त्रिमुहूर्त्तगते तु वै
चंद्राच्या पहिल्या कलेपासून सूर्याने तीन मुहूर्त ओलांडल्यावर,
तस्मात्प्रातस्तनात्कालात्र्रिमुहूर्त्तस्तु संगवः
त्या सकाळच्या वेळेपासून पुढील तीन मुहूर्तांचा काळ संगव म्हणतात.