दक्षिणाद्विनिवृत्तो ऽसौ विषुवस्थो यदा रविः
जेव्हा सूर्य दक्षिणेकडून वळून विषुववृत्तावर येतो,
मण्डलं विषुवत्तस्य योजनैस्तन्निबोधत
विषुववृत्तावर त्याच्या कक्षेचे योजनांतील माप जाणून घ्या.
तथा शतसहस्राणामशीत्येकाधिका पुनः
त्याचप्रमाणे, पुन्हा एक्याऐंशी हजारांची संख्या आहे.
शाकद्वीपस्य षष्ठस्य उत्तरातो दिशश्चरन्
शाकद्वीप या सहाव्या द्वीपाच्या उत्तरेकडील दिशेला जाताना,
योजनाग्रात्प्रसंख्याता कोटिरेका तु स द्विजाः
त्या ठिकाणाहून मोजलेली अंतर एक कोटी योजनांचे आहे, हे द्विजांनो.
अष्टपञ्चाशतं चव योजनान्यधिकानि तु
त्यात आणखी अठ्ठावन्न योजनांची भर पडते.
मूलं चैव तथाषाढे त्वजवीथ्युदयास्त्रयः
मूळ, सहावे आणि अजवीथीचे तीन उगवत्या मार्ग असे तिघेही आहेत.
काष्ठयोरन्तरं यच्च तद्वक्ष्येयजनैः पुनः
दोन काष्ठांमधील अंतर मी पुन्हा लोकांना सांगतो.
त्रयः शताधिकाश्चन्ये त्रयस्त्रिंशच्च योजनैः
इतर अंतर तीनशे तेहतीस योजनांचे आहेत.
काष्ठयोर्लेखयोश्चैव ह्यन्तरं दक्षिणोत्तरे
काष्ठ आणि रेषा यांच्या दक्षिण आणि उत्तर बाजूतील अंतर आहे.
एकैकमन्तरं तस्य वियुतान्येकसप्ततिः
त्यातील प्रत्येक अंतर एकाहून एकाहत्तरने कमी आहे.
लेखयोः काष्ठयोश्चैव बाह्याभ्यन्तरयोः स्मृतम्
रेषा आणि काष्ठ यांच्या बाह्य व अंतर्गत अंतर असे स्मरणात ठेवले जाते.
बाह्यतो दक्षिणे चैव सततं तु यथाक्रमम्
बाहेरच्या बाजूने आणि दक्षिणेकडून नेहमी योग्य क्रमाने.
चरते दक्षिणे चापि तावदेव विभावसुः
दक्षिणेकडूनही अग्नि तितक्याच प्रमाणात फिरतो.
योजनानां सहस्राणि सप्तादश समासतः
एकूण सत्रा हजार योजनांचे अंतर आहे.
एकविंशतिभिश्चैव योजनैरधिकैर्हि ते
त्यात आणखी एकवीस योजनांची भर पडते.
विष्कंभो मण्डलस्याथ तिर्यक् स तु विधीयते
मंडळाचा व्यास तिरका असा ठरवला आहे.
कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं निवर्त्तते
मडके बनवणाऱ्या चाकासारखे, मर्यादेला पोहोचल्यावर ते झपाट्याने वळते.
तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति
म्हणून थोड्याच वेळात विस्तीर्ण पृथ्वी पार होते.
त्रयोदशार्द्धमृक्षाणामह्ना तु चरते रविः
रवि दररोज साडेतेरा नक्षत्रांतून प्रवास करतो.
कुलालचक्रमध्ये तु यथा मन्दं प्रसर्पति
मडक्याच्या चाकाच्या मध्यभागी जसं हळूहळू हालचाल होते,
तस्मा द्दीर्घेन कालेन भूमिं स्वल्पानि गच्छति
म्हणून खूप काळ गेला तरी ते फार थोडं अंतर जमिनीवर जाते.
अहो भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः
तरीही, ते अगदी मंद गतीने पुढे सरकतं.
मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तं द्वादशभिश्चरन्
रात्रीच्या वेळी, बारा मुहूर्तांत ते ताऱ्यांमधून जातं.
मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा
मडक्याच्या मध्यभागी असलेला मातीचा गोळा जसा फिरतो, तसंच ध्रुवही फिरतो.
उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि तु
दोन लाकडी खांबांच्या मध्ये वर्तुळं फिरतात.
ध्रुवस्तथा हि विज्ञेयस्तत्रैव परीवर्त्तते
ध्रुव हाच प्रकार समजावा; तो तिथेच फिरत राहतो.
दिवानक्तं च सूर्यस्य मन्दा शीघ्रा च वै गातिः
दिवस आणि रात्री सूर्याची गती कधी मंद, कधी वेगवान असते.
तथैव च पुनर्नक्तं शीघ्रा सूर्यस्य वै गातिः
तसंच, पुन्हा रात्री सूर्याची गती वेगवान होते.
गतिः सूर्यस्य नक्तं च मन्दा चैव गतिस्तथा
रात्री सूर्याची गती मंद असते, आणि त्याची हालचालही तशीच असते.