प्रणाशं गच्छते यत्र तेषामस्तः स उच्यते
जिथे तो अदृश्य होतो, तिथे त्याला मावळती म्हणतात.
विदूरभावादर्कस्य भूमिलेखावृतस्य च
अंधार दूर असल्यामुळे आणि पृथ्वीची रेषा झाकली गेल्यामुळे,
ग्रहनक्षत्रसोमानां दर्शनं भास्करस्य च
ग्रह, नक्षत्रे, चंद्र आणि सूर्य यांचे दर्शन होते.
शुक्लच्छायो ऽग्निरा पश्च कृष्णच्छाया च मेदिनी
अग्नीचा प्रकाश उजळ असतो आणि पृथ्वीची सावली काळी असते.
रक्तभावो विरश्मत्वाद्रक्तत्वाच्जाप्यनुष्णता
त्याचा लालसर रंग ओलावा नसल्यामुळे, त्याच्या लालपणामुळे आणि उष्णता नसल्यामुळे असतो.
ऊर्द्ध्व शातसहस्र तु योजनानां स दृश्यते
तो वर शंभर हजार योजन उंचीवर दिसतो.
अग्निमाविशते राद्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते
आग पर्वतात प्रवेश करते आणि दूरवरून प्रकाशते.
संयुक्तो वह्निना सूर्यस्तपते तु ततो दिवा
सूर्य अग्निसह एकत्र येतो आणि त्यामुळे दिवसा तापतो.
परस्परानुप्रवेशाद्दीप्येते तु दिवानिशम्
त्यांच्या परस्पर संयोगामुळे ते दिवस-रात्र तेजस्वी होतात.
उत्तिष्ठति तथा सूर्ये रात्रिराविशतत्वपः
सूर्य उगवल्यावर रात्र पाण्यात प्रवेश करते.
अस्तं याति पुनः सूर्ये दिनमाविशते त्वषः
सूर्य मावळल्यावर पुन्हा दिवस किरणांत प्रवेश करतो.
एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे
या क्रमाने पृथ्वीच्या दक्षिण आणि उत्तर भागात,
देनं सूर्यप्रकाशाख्यं तामसी रात्रिरूच्यते
सूर्यप्रकाश नसणे म्हणजेच अंधार, ज्याला रात्र म्हणतात.
एवं पुष्करमध्येन यदा सर्पति भास्करः
अशा प्रकारे, जेव्हा सूर्य पुष्कराच्या मध्यातून जातो,
योजनाग्रान्मुहूर्त्तस्य इह संख्यां निबोधत
येथे एका मुहूर्तात किती योजन चालला जातो ते जाणून घ्या.
पञ्चाशत्तु तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च
पन्नास आणि त्याहून अधिक हजार आहेत.
एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्
या गतीने, जेव्हा तो दक्षिण बिंदूला पोहोचतो,
मध्येन पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने
मग पुष्कराच्या मध्यातून तो दक्षिणायन काळात फिरतो.
सर्पते दक्षिणायां तु काष्ठायां वै निबोधत
आता दक्षिण बिंदूवरील सूर्याच्या गतीबद्दल जाणून घ्या.
तथा शतसहस्राणि चत्वारिंशच्च पञ्च च
तसेच, तिथे एक लाख पंचेचाळीस हजार आहेत.
दक्षिणाद्विनिवृत्तो ऽसौ विषुवस्थो यदा रविः
जेव्हा सूर्य दक्षिणेकडून वळून विषुववृत्तावर येतो,
मण्डलं विषुवत्तस्य योजनैस्तन्निबोधत
विषुववृत्तावर त्याच्या कक्षेचे योजनांतील माप जाणून घ्या.
तथा शतसहस्राणामशीत्येकाधिका पुनः
त्याचप्रमाणे, पुन्हा एक्याऐंशी हजारांची संख्या आहे.
शाकद्वीपस्य षष्ठस्य उत्तरातो दिशश्चरन्
शाकद्वीप या सहाव्या द्वीपाच्या उत्तरेकडील दिशेला जाताना,
योजनाग्रात्प्रसंख्याता कोटिरेका तु स द्विजाः
त्या ठिकाणाहून मोजलेली अंतर एक कोटी योजनांचे आहे, हे द्विजांनो.
अष्टपञ्चाशतं चव योजनान्यधिकानि तु
त्यात आणखी अठ्ठावन्न योजनांची भर पडते.
मूलं चैव तथाषाढे त्वजवीथ्युदयास्त्रयः
मूळ, सहावे आणि अजवीथीचे तीन उगवत्या मार्ग असे तिघेही आहेत.
काष्ठयोरन्तरं यच्च तद्वक्ष्येयजनैः पुनः
दोन काष्ठांमधील अंतर मी पुन्हा लोकांना सांगतो.
त्रयः शताधिकाश्चन्ये त्रयस्त्रिंशच्च योजनैः
इतर अंतर तीनशे तेहतीस योजनांचे आहेत.
काष्ठयोर्लेखयोश्चैव ह्यन्तरं दक्षिणोत्तरे
काष्ठ आणि रेषा यांच्या दक्षिण आणि उत्तर बाजूतील अंतर आहे.