तेषामपररात्रश्च ये जना उत्तराः परे
जे लोक उत्तरेच्या दूर प्रदेशात राहतात, त्यांच्यासाठी तेव्हा रात्र असते.
एवमेवोत्तरेष्वर् के भुवनेषु विराजते
अशाच प्रकारे, उत्तरेकडील लोकांमध्ये कोण तेजस्वीपणे चमकतो?
विभायां सोमपुर्यां वा उत्तिष्ठति विभावसुः
प्रभातकाळी किंवा सोमपुरात, तेजस्वी सूर्य उगवतो.
सोमपुर्या विभायां तु मध्याह्ने स्याद्दिवाकरः
सोमपुरात, प्रभातकाळी सूर्य मध्यान्ह होतो.
अर्द्धरात्रं संयमने वारुण्यामस्तमेति च
मध्यरात्री, नियमाच्या प्रदेशात किंवा वारुण्य प्रदेशात, सूर्य मावळतो.
भ्रमन्वै भ्रममार्णानि ऋक्षाणि चरते रविः
सूर्य फिरत राहतो आणि नक्षत्रांमध्ये भ्रमण करतो.
उदयास्तमने चासावृत्ति ष्ठति पुनः पुनः
सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी, तो पुन्हा पुन्हा आपल्या मार्गावर परततो.
तपत्यर्कश्च मध्याह्ने तैरेव च स्वरश्मिभिः
मध्यान्ही सूर्य त्याच प्रकाशकिरणांनी तापतो.
अतः परं ह्रसंतीभिर्गोभिरस्तं निगच्छति
यानंतर, गायी कमी होत जातात तसे सूर्य मावळतीकडे जातो.
यावत्पुरस्तात्तपति तापत्पृष्ठे ऽथ पार्श्वयोः
तो पूर्वेला जसा तापतो, तसाच मागे आणि बाजूंनाही तापतो.
प्रणाशं गच्छते यत्र तेषामस्तः स उच्यते
जिथे तो अदृश्य होतो, तिथे त्याला मावळती म्हणतात.
विदूरभावादर्कस्य भूमिलेखावृतस्य च
अंधार दूर असल्यामुळे आणि पृथ्वीची रेषा झाकली गेल्यामुळे,
ग्रहनक्षत्रसोमानां दर्शनं भास्करस्य च
ग्रह, नक्षत्रे, चंद्र आणि सूर्य यांचे दर्शन होते.
शुक्लच्छायो ऽग्निरा पश्च कृष्णच्छाया च मेदिनी
अग्नीचा प्रकाश उजळ असतो आणि पृथ्वीची सावली काळी असते.
रक्तभावो विरश्मत्वाद्रक्तत्वाच्जाप्यनुष्णता
त्याचा लालसर रंग ओलावा नसल्यामुळे, त्याच्या लालपणामुळे आणि उष्णता नसल्यामुळे असतो.
ऊर्द्ध्व शातसहस्र तु योजनानां स दृश्यते
तो वर शंभर हजार योजन उंचीवर दिसतो.
अग्निमाविशते राद्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते
आग पर्वतात प्रवेश करते आणि दूरवरून प्रकाशते.
संयुक्तो वह्निना सूर्यस्तपते तु ततो दिवा
सूर्य अग्निसह एकत्र येतो आणि त्यामुळे दिवसा तापतो.
परस्परानुप्रवेशाद्दीप्येते तु दिवानिशम्
त्यांच्या परस्पर संयोगामुळे ते दिवस-रात्र तेजस्वी होतात.
उत्तिष्ठति तथा सूर्ये रात्रिराविशतत्वपः
सूर्य उगवल्यावर रात्र पाण्यात प्रवेश करते.
अस्तं याति पुनः सूर्ये दिनमाविशते त्वषः
सूर्य मावळल्यावर पुन्हा दिवस किरणांत प्रवेश करतो.
एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे
या क्रमाने पृथ्वीच्या दक्षिण आणि उत्तर भागात,
देनं सूर्यप्रकाशाख्यं तामसी रात्रिरूच्यते
सूर्यप्रकाश नसणे म्हणजेच अंधार, ज्याला रात्र म्हणतात.
एवं पुष्करमध्येन यदा सर्पति भास्करः
अशा प्रकारे, जेव्हा सूर्य पुष्कराच्या मध्यातून जातो,
योजनाग्रान्मुहूर्त्तस्य इह संख्यां निबोधत
येथे एका मुहूर्तात किती योजन चालला जातो ते जाणून घ्या.
पञ्चाशत्तु तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च
पन्नास आणि त्याहून अधिक हजार आहेत.
एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्
या गतीने, जेव्हा तो दक्षिण बिंदूला पोहोचतो,
मध्येन पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने
मग पुष्कराच्या मध्यातून तो दक्षिणायन काळात फिरतो.
सर्पते दक्षिणायां तु काष्ठायां वै निबोधत
आता दक्षिण बिंदूवरील सूर्याच्या गतीबद्दल जाणून घ्या.
तथा शतसहस्राणि चत्वारिंशच्च पञ्च च
तसेच, तिथे एक लाख पंचेचाळीस हजार आहेत.