दक्षिणेन पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि
पुन्हा, मेरूच्या दक्षिण दिशेला मानसाच्या शिखरावर,
प्रतीच्यां तु पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि
आणि पुन्हा, मेरूच्या पश्चिम दिशेला मानसाच्या शिखरावर,
वरुणो यादसां नाथस्सुखाख्ये वसते पुरे
जलचरांचा अधिपती वरुण सुख नावाच्या नगरीत वास करतो.
तुल्या महेन्द्रपुर्य्यास्तु सोमस्यापि विभावरी
ती महेंद्राच्या नगरीसारखीच आहे; सोमासाठीही विभावरी नावाची नगरी आहे.
स्थिता धर्मव्यवस्थार्थ लोकमंरक्षणाय च
धर्माची स्थापना आणि लोकांचे रक्षण यासाठी त्या स्थापन केल्या आहेत.
काष्ठागतस्य सूर्यस्य गतिया तां निबोधत
काष्ठांमध्ये असलेल्या सूर्याच्या गतीचे वर्णन आता ऐका.
ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति
तो नेहमी प्रकाशमान ग्रहांचे चक्र घेऊन फिरतो.
वैवस्वते संयमते उदयस्तत्र दृश्यते
वैवस्वताच्या प्रदेशात नियम पाळला जातो; तिथे सूर्याचा उदय दिसतो.
सुखायामथ वारुण्यामुत्तिष्ठन्स तु दृश्यते
आनंदासाठी किंवा वारुण्य प्रदेशात, त्याचे उगवणे दिसते.
यदा दक्षिणपुर्वेषामपराह्णो विधीयते
जेव्हा दक्षिणपूर्व दिशांना दुपार होते,
तेषामपररात्रश्च ये जना उत्तराः परे
जे लोक उत्तरेच्या दूर प्रदेशात राहतात, त्यांच्यासाठी तेव्हा रात्र असते.
एवमेवोत्तरेष्वर् के भुवनेषु विराजते
अशाच प्रकारे, उत्तरेकडील लोकांमध्ये कोण तेजस्वीपणे चमकतो?
विभायां सोमपुर्यां वा उत्तिष्ठति विभावसुः
प्रभातकाळी किंवा सोमपुरात, तेजस्वी सूर्य उगवतो.
सोमपुर्या विभायां तु मध्याह्ने स्याद्दिवाकरः
सोमपुरात, प्रभातकाळी सूर्य मध्यान्ह होतो.
अर्द्धरात्रं संयमने वारुण्यामस्तमेति च
मध्यरात्री, नियमाच्या प्रदेशात किंवा वारुण्य प्रदेशात, सूर्य मावळतो.
भ्रमन्वै भ्रममार्णानि ऋक्षाणि चरते रविः
सूर्य फिरत राहतो आणि नक्षत्रांमध्ये भ्रमण करतो.
उदयास्तमने चासावृत्ति ष्ठति पुनः पुनः
सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी, तो पुन्हा पुन्हा आपल्या मार्गावर परततो.
तपत्यर्कश्च मध्याह्ने तैरेव च स्वरश्मिभिः
मध्यान्ही सूर्य त्याच प्रकाशकिरणांनी तापतो.
अतः परं ह्रसंतीभिर्गोभिरस्तं निगच्छति
यानंतर, गायी कमी होत जातात तसे सूर्य मावळतीकडे जातो.
यावत्पुरस्तात्तपति तापत्पृष्ठे ऽथ पार्श्वयोः
तो पूर्वेला जसा तापतो, तसाच मागे आणि बाजूंनाही तापतो.
प्रणाशं गच्छते यत्र तेषामस्तः स उच्यते
जिथे तो अदृश्य होतो, तिथे त्याला मावळती म्हणतात.
विदूरभावादर्कस्य भूमिलेखावृतस्य च
अंधार दूर असल्यामुळे आणि पृथ्वीची रेषा झाकली गेल्यामुळे,
ग्रहनक्षत्रसोमानां दर्शनं भास्करस्य च
ग्रह, नक्षत्रे, चंद्र आणि सूर्य यांचे दर्शन होते.
शुक्लच्छायो ऽग्निरा पश्च कृष्णच्छाया च मेदिनी
अग्नीचा प्रकाश उजळ असतो आणि पृथ्वीची सावली काळी असते.
रक्तभावो विरश्मत्वाद्रक्तत्वाच्जाप्यनुष्णता
त्याचा लालसर रंग ओलावा नसल्यामुळे, त्याच्या लालपणामुळे आणि उष्णता नसल्यामुळे असतो.
ऊर्द्ध्व शातसहस्र तु योजनानां स दृश्यते
तो वर शंभर हजार योजन उंचीवर दिसतो.
अग्निमाविशते राद्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते
आग पर्वतात प्रवेश करते आणि दूरवरून प्रकाशते.
संयुक्तो वह्निना सूर्यस्तपते तु ततो दिवा
सूर्य अग्निसह एकत्र येतो आणि त्यामुळे दिवसा तापतो.
परस्परानुप्रवेशाद्दीप्येते तु दिवानिशम्
त्यांच्या परस्पर संयोगामुळे ते दिवस-रात्र तेजस्वी होतात.
उत्तिष्ठति तथा सूर्ये रात्रिराविशतत्वपः
सूर्य उगवल्यावर रात्र पाण्यात प्रवेश करते.