अभिमानिनोव्यतीता ये तुल्यास्ते सांप्रतैस्त्विह
जे अभिमानी होते आणि गेले, ते आता असलेल्या लोकांसारखेच आहेत.
तस्मात्तु सांप्रतैर्देवैर्वक्ष्यामि वसुधातलम्
म्हणून मी सध्याच्या देवांमध्ये पृथ्वीचे पृष्ठभाग कसा आहे ते सांगतो.
शतार्द्धकोटिविस्तारा पृथिवी कृत्स्नशः स्मृता
संपूर्ण पृथ्वीची रुंदी एकशे पन्नास कोटी योजन इतकी आहे असे मानले जाते.
पृथिव्या ह्यर्द्धविस्तारो योजनाग्रात्प्रकीर्त्तितः
पृथ्वीच्या अर्ध्या रुंदीचे मोजमाप योजनाच्या टोकापासून सांगितले आहे.
तथा शातसहस्राणामेकोन नवतिः पुनः
त्याचप्रमाणे, एक लाखाहून एक कमी म्हणजे नव्वद नऊ हजार योजना आहेत.
गणितं योजनाग्रात्तु कोट्यस्त्वेकादश स्मृताः
योजनाच्या टोकापासून मोजल्यास अकरा कोटी योजना आहेत असे मानले जाते.
इत्येतदिह संश्यातं पृथिव्यन्तस्य मण्डलम्
या ठिकाणी पृथ्वीच्या आतील वर्तुळाचे मोजमाप सांगितले आहे.
पर्याससन्निवेशश्च भूमेर्यावत्तु मण्डलम्
पृथ्वीचे मांडणी आणि विस्तार तिच्या वर्तुळाएवढेच आहे.
सप्तानामपि द्वीपानामेत त्स्थानं प्रकीर्तितम्
सातही द्वीपांची जागा येथे सांगितली आहे.
उपर्युपरि लोकानां छत्रवत्परिमण्डलम्
त्यांच्या वरच्या बाजूस, प्रत्येक लोकांची मांडणी छत्रासारख्या गोलाकार रूपात आहे.
एतदण्डकपालस्य प्रमाणं परिकीर्त्तितम्
या अंडाच्या कवचाचे माप येथे स्पष्ट केले आहे.
भूर्लोकश्च भुवर्ल्लोकस्तृतीयस्सृरिति स्स्वतः
भूर्लोक, भुवर्लोक आणि तिसरा स्वर्ग हे आपापल्या जागी स्थिर आहेत.
एते सप्त कृता लोकाश्छत्राकारा व्यवस्थिताः
हे सातही लोक छत्राच्या आकारात मांडलेले आहेत.
दशभागाधिकाभिश्च ताभिः प्रकृतिभिर्बहिः
त्यांच्या बाहेर, दहाव्या भागाने जास्त असलेल्या तत्त्वांनी वेढलेले आहे.
अस्याण्डस्य समन्ताच्च सन्निविष्टो घनोदधिः
या अंडाच्या चहुबाजूंनी घन समुद्र पसरलेला आहे.
घनोदधिः परेणाथ धार्य्यते घनतेजसा
घन समुद्राच्या पलीकडे, ते घन तेजाने धरून ठेवले आहे.
संमताद्धनवातेन धार्यमाणं प्रतिष्ठितम्
मान्यताप्राप्त धनवायूने ते स्थिर ठेवले आहे.
भूतादिना वृतं सर्वं भूतादिर्महता वृतः
सर्व काही भूतादी तत्त्वांनी वेढले आहे आणि भूतादी महत्तत्त्वाने वेढले आहे.
पुराणि लोकपालानां प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्
आता मी जगपालकांचे प्राचीन नावे योग्य क्रमाने सांगतो.
मेरोः प्राच्यां दिशि तथा मानसस्यैव मूर्द्धनि
मेरूच्या पूर्व दिशेला आणि मानसाच्या शिखरावर,
दक्षिणेन पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि
पुन्हा, मेरूच्या दक्षिण दिशेला मानसाच्या शिखरावर,
प्रतीच्यां तु पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि
आणि पुन्हा, मेरूच्या पश्चिम दिशेला मानसाच्या शिखरावर,
वरुणो यादसां नाथस्सुखाख्ये वसते पुरे
जलचरांचा अधिपती वरुण सुख नावाच्या नगरीत वास करतो.
तुल्या महेन्द्रपुर्य्यास्तु सोमस्यापि विभावरी
ती महेंद्राच्या नगरीसारखीच आहे; सोमासाठीही विभावरी नावाची नगरी आहे.
स्थिता धर्मव्यवस्थार्थ लोकमंरक्षणाय च
धर्माची स्थापना आणि लोकांचे रक्षण यासाठी त्या स्थापन केल्या आहेत.
काष्ठागतस्य सूर्यस्य गतिया तां निबोधत
काष्ठांमध्ये असलेल्या सूर्याच्या गतीचे वर्णन आता ऐका.
ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति
तो नेहमी प्रकाशमान ग्रहांचे चक्र घेऊन फिरतो.
वैवस्वते संयमते उदयस्तत्र दृश्यते
वैवस्वताच्या प्रदेशात नियम पाळला जातो; तिथे सूर्याचा उदय दिसतो.
सुखायामथ वारुण्यामुत्तिष्ठन्स तु दृश्यते
आनंदासाठी किंवा वारुण्य प्रदेशात, त्याचे उगवणे दिसते.
यदा दक्षिणपुर्वेषामपराह्णो विधीयते
जेव्हा दक्षिणपूर्व दिशांना दुपार होते,