तास्त्वहं परिमाणेन नं संख्यातुमिहोत्सहे
मी त्यांचे मोजमाप करून इथे सांगू शकत नाही.
तारकासंनिवेशश्च यावद्दिव्यानुमण्डलम्
तारकांचा मांडणी आणि दिव्य मंडलापर्यंतचा विस्तार,
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कृथिव्या वै विचक्षणाः
येथून पुढे, मी पृथ्वीबद्दल सांगणार आहे, हे ज्ञानीहो.
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम्
पृथ्वी, वायू, आकाश, पाणी आणि प्रकाश ही पाच भुते आहेत.
जननी सर्वभूतानां सर्वसत्त्वधरा धरा
पृथ्वी ही सर्व जीवांची जननी आहे, सर्व सत्त्वांना धारण करणारी आहे.
नानानदनदीशैला नैकजातिसमाकुला
ती अनेक नद्या आणि पर्वतांनी भरलेली असून, असंख्य जातींनी गजबजलेली आहे.
नदीनदससुद्रस्थास्तन्था क्षुद्राश्रयस्थिताः
ते लहान नद्या, ओढे आणि नीच जागांमध्ये राहतात, नेहमी साध्या ठिकाणीच वास करतात.
आपो ऽनन्ता हि विज्ञेयास्तथाग्निः सर्वलोकगः
पाणी हे खरोखरच अनंत आहे, आणि अग्नी सर्व जगांत व्यापलेला आहे, हे जाणावे.
तथाकाशमनालेख्यं रम्यं नानाश्रयं स्मृतम्
आकाश देखील हाताळता येत नाही, ते सुंदर आहे आणि त्याला अनेक ठिकाणे आहेत, असे सांगितले जाते.
आपः पृथिव्यामुदके पृथिव्युपरि संस्थिताः
पाणी पृथ्वीमध्ये, पाण्यात आणि पृथ्वीच्या वरही आहे.
एवं मतमनन्तस्य भौतिकस्य न विद्यते
म्हणून, या अनंत भौतिक तत्त्वांचे मत निश्चित नाही.
भूमिर्जलमथा काशमिति या या परंपरा
पृथ्वी, पाणी आणि मग आकाश—अशी ही परंपरा सांगितली आहे.
दशयोजनसाहस्रमेकं भौमं रसातलम्
पृथ्वीवरील रसातळ हे दहा योजनांच्या हजार पट अंतराचे आहे, असे म्हटले जाते.
प्रथमं तत्वलं नाम सुतलं तु ततः परम्
सर्वप्रथम अतळ नावाचा प्रदेश आहे, त्यापुढे सुतळ आहे.
ततोर्ऽवाक्च तलं नाम परतश्च रसातलम्
त्याखाली तलातळ नावाचा प्रदेश आहे, आणि त्यापुढे रसातळ आहे.
कृष्णभौमश्च प्रथमो भूमिभागः प्रकीर्त्तितः
पृथ्वीचा पहिला भाग कृष्णभूमा, म्हणजे काळी माती, म्हणून ओळखला जातो.
पीतभौमश्चतुर्थस्तु पञ्चमः शर्करामयः
चौथा भाग पीतभूमा, म्हणजे पिवळी माती, आणि पाचवा भाग गोट्यांनी बनलेला आहे.
प्रथमे ऽस्मिंस्तले ख्यातमसुरेद्रस्य मन्दिरम्
या प्रदेशांपैकी पहिल्या भागात असुरराजाचा महाल प्रसिद्ध आहे.
पुरं च शङ्कुकर्णस्य कबन्धस्य च मन्दिरम्
तेथे शंखकर्णाचे नगर आणि कबंधाचा महाल आहे.
राक्षसस्य च भीमस्य शूलदन्तस्य चालयम्
राक्षस भीम आणि शूलदंत यांचेही निवासस्थान तेथे आहे.
धनञ्जयस्य च पुरं नागेन्द्रस्य महात्मनः
महात्मा नागेंद्र धनंजयाचेही नगर तेथे आहे.
एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्
अशा प्रकारे, नाग, दानव आणि राक्षस यांच्या हजारो नगरे आहेत.
द्वितीये सुतले विप्रा दैत्येन्द्रस्य च रक्षसः
दुसऱ्या सुतळ प्रदेशात, विप्रांनो, दैत्यराजाचा आणि राक्षसाचा महाल आहे.
इयग्रीवस्य कृष्णस्य निकुम्भस्य च मन्दिरम्
तेथे इयग्रीव, कृष्ण आणि निकुंभ यांचेही महाल आहेत.
राक्षसस्य च नीलस्य मेघस्य कथनस्य च
नील नावाच्या राक्षसाची आणि मेघाची गोष्ट.
कंबलस्य च नागस्य पुरमश्वतरस्य च
कंबळ नावाच्या नागाची आणि अश्वतर नावाच्या नगरीची कथा.
एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्
अशा प्रकारे नाग, दानव आणि राक्षस यांच्या हजारो नगऱ्या आहेत.
तृतीये तु तले ख्यातं प्रह्लादस्य महात्मनः
तिसऱ्या तळावर महात्मा प्रह्लादाची प्रसिद्ध नगरी आहे.
तारकाश्यस्य च पुरं पुरं त्रिशिरसस्तथा
तारकासुराची नगरी आणि तशीच त्रिशिराचा नगर.
पुरञ्जनस्य दैत्यस्य हृष्टपुष्टजनाकुलम्
पुरंजन नावाच्या दैत्याची नगरी, जिथे आनंदी आणि समृद्ध लोक वावरतात.