सर्वर्तुसुखसंपन्ना न्निष्पङ्का नीरजा शुभा
सर्व ऋतूंमध्ये सुख असलेली, चिखल नसलेली, स्वच्छ आणि मंगल अशी ती भूमी आहे.
शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे च स्थिरयौवनाः
तेथील सर्व लोक उच्च कुळातले, श्रीमंत आणि कायम तरुणपण लाभलेले आहेत.
तेषां ते क्षीरिणां क्षीरं पिबन्ति ह्यमृतो पमम्
ते लोक त्या गायींचं दूध पितात, जे खरंच अमृतासारखं गोड असतं.
समं शीलं च रूपं च प्रियता चैव तत्समा
त्यांचा स्वभाव, रूप आणि आपुलकी सगळ्यांची सारखीच आहे.
अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं सुखनिषेविणः
ते लोक आजारी किंवा दुःखी होत नाहीत, नेहमी सुखात रमलेले असतात.
जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः
ते अत्यंत सामर्थ्यवान असून, दीर्घायुषी आहेत आणि इतर स्त्रियांकडे वळत नाहीत.
दृष्टः परमतत्त्वज्ञैर्भूयः किं वर्णयामि वः
परम सत्य जाणणाऱ्यांनी हे प्रत्यक्ष पाहिलं आहे—मी तुम्हाला यापेक्षा अजून काय सांगू?
चतुर्दशैते मनवः प्रजासर्गे ऽभवन्पुनः
हे चौदा मनू पुन्हा सृष्टीच्या आरंभी प्रजांचे कर्ते झाले.
एतच्छ्रुतवचस्तेषामब्रवीद्रोमहर्षणः
हे ऐकून, रोमहर्षण यांनी त्यांना असे सांगितले.
इदं तु मध्यमं चित्रं शुभाशुभफलोदयम्
ही मधली भूमी विविध आहे, येथे शुभ आणि अशुभ फळे मिळतात.
वर्षं तद्भारतं नाम यत्रेयं भारती प्रजा
जिथे ही भारती प्रजा वसते, त्या देशाला 'भारत' असं नाव आहे.
निरुक्तवचनाच्चैवं वर्षं तद्भारतं स्मृतम्
या नावाच्या अर्थावरून त्या देशाला 'भारत' असं म्हटलं जातं.
न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते
खरं तर पृथ्वीवर इतर कुठेही माणसांसाठी कर्म ठरवलेलं नाही.
समुद्रातरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम्
समुद्राने वेगळे केलेले हे प्रदेश परस्परांपासून अगम्य आहेत.
नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ वारुणः
नागद्वीप, सौम्य, गंधर्व आणि वारुण—अशी त्यांची नावे आहेत.
योजनानां सहस्रे तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात्
हा द्वीप दक्षिणेकडून उत्तरेकडे हजार योजन लांब आहे.
तिर्यगुत्तरविस्तीर्मः सहस्राणि नवैव तु
पूर्वेकडून पश्चिमेकडे त्याची रुंदी नव्हे हजार योजन आहे.
पूर्वे किराता ह्यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः
पूर्वेला या द्वीपाच्या शेवटी किरात, आणि पश्चिमेला यवन वसले आहेत.
इज्यायुधवणिज्याभिर्वर्त्तयन्तो व्यवस्थिताः
पूजा, युद्ध आणि व्यापार यात मग्न राहून हे लोक आपल्या कर्तव्यात खंबीरपणे टिकून राहतात.
धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु
धर्म, संपत्ती आणि इच्छा यांच्याशी एकरूप होऊन, प्रत्येक वर्ण आपापल्या कर्तव्यांनुसार वागतो.
इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्येषु मानुषी
इथे माणसांची सर्व कृती स्वर्ग आणि मोक्ष मिळवण्यासाठी केली जाते.
कृत्स्नं जयति यो ह्येनं सम्राडित्यभिधीयते
जो सर्व काही जिंकतो, त्याला सम्राट म्हणतात.
स्वराडसौ स्मृतो लौकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्
जो स्वतःच्या राज्यावर राज्य करतो, त्याला स्वराज्याधीश म्हणतात; हे मी पुन्हा सविस्तर सांगीन.
महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः
महेन्द्र, मलय, सह्य, शुक्तिमान आणि ऋक्ष हे पर्वत आहेत.
तेषां सहस्रश्चान्ये पर्व तास्तु समीपगाः
त्यांच्यात हजारो इतर पर्वत आहेत आणि जवळपासचे पर्वतही आहेत.
संदरः पर्वतश्रेष्ठो वैहारो दुर्दुरस्तथा
संदर हा श्रेष्ठ पर्वत आहे, तसेच वैहार आणि दुर्दुर हेही आहेत.
वातन्धमो नागगिरिस्तथा पाण्डुरपर्वतः
वातंधम, नागगिरी आणि पांडुर पर्वत हे देखील आहेत.
पुष्पगिर्युज्जयन्तौ च शैलो रैवतकस्तथा
पुष्पगिरी, उज्जयंत आणि रैवत पर्वत हेही आहेत.
अन्ये तेभ्यो ऽपरिज्ञाता ह्रस्वाः स्वलपोपजी विनः
त्यांच्यातील इतर काही पर्वत ओळखीचे नाहीत, लहान आहेत आणि फारसा जीवसृष्टीला आधार देत नाहीत.
पीयन्ते यैरिमा नद्यो गङ्गा सिंधु सरस्वती
ज्यांच्यामुळे या नद्या प्यायल्या जातात, त्या म्हणजे गंगा, सिंधू आणि सरस्वती.