द्वीपभेदसहस्राणि सप्तस्वन्तर्गतानि च
सात मुख्य द्वीपांच्या आत हजारो द्वीपांचे विभाग आहेत.
सप्त द्वीपान्प्रवक्ष्यामि चन्द्रादित्यग्रहैः सह
मी सात द्वीपांचे वर्णन करीन, तसेच चंद्र, सूर्य आणि ग्रहांसह.
अचिन्त्याः खलु ये भावा न तांस्तर्केण साधयेत्
खरंच, जी गोष्टी समजून येत नाहीत, त्या केवळ तर्काने सिद्ध करता येत नाहीत.
नववर्षं प्रवक्ष्यामि जंबूद्वीपं यथातथम्
मी जांबूद्वीपातील नऊ प्रदेश अचूकपणे सांगतो.
शतमेकं सहस्राणां योजनाग्रात्समन्ततः
ते सर्व बाजूंनी एक लाख योजन विस्तारले आहे.
सिद्धचारणसंकीणः पर्वतैरुपशोभितः
तेथे सिद्ध आणि चारणांनी गर्दी केलेली असून, सुंदर पर्वतांनी शोभलेले आहे.
पर्वतप्रभवाभिश्च नदीभिः सर्वतस्ततः
सर्व बाजूंनी पर्वतांमधून उगम पावलेल्या नद्यांनी वेढलेले आहे.
नवभिश्चावृतः सर्वो भुवनैर्भूतभावनैः
संपूर्ण प्रदेश नऊ जगांनी, म्हणजेच जीवांचे निवासस्थानांनी, वेढलेला आहे.
जंबूद्वीपस्य विस्तारात् समेन तु समन्ततः
जांबूद्वीपाचा विस्तार सर्व बाजूंनी सारखाच आहे.
अवगाढा ह्युभयतः मसुद्रौ पूर्वपश्चिमौ
पूर्व आणि पश्चिम या दोन्ही बाजूंनी मसुद्र समुद्राने वेढलेले आहे.
सर्वर्त्तुषु सुखश्चापि निषधः पर्वतो महान्
सर्व ऋतूंमध्ये निसध हा महान पर्वत सुखद आहे.
द्वात्रिंशच्च सहस्राणि विस्तीर्णः स च मूर्द्धनि
त्याच्या शिखरावर तो बत्तीस हजार योजन विस्तारलेला आहे.
नानावर्णास्तु पार्श्वेषु प्रजापतिगुणान्वितः
त्याच्या बाजूंना वेगवेगळे रंग असून, प्रजापतीचे गुण त्यात आहेत.
पूर्वतर्ः श्वेतवर्णश्च ब्राह्मणस्तस्य तेन तत्
त्याचा पूर्वेकडील भाग पांढरा असून, तिथे ब्राह्मण वास करतो.
तेनास्य क्षत्त्रभावस्तु मेरोर्नानार्थकारणात्
त्याच्या क्शत्रिय स्वरूपाची उत्पत्ती मेरूवरून विविध कारणांनी झाली आहे.
भृङ्गपत्रनिभश्चापि पश्चिमेन समाचितः
पश्चिमेकडे तो भृंगाच्या पंखांसारखा आच्छादलेला आहे.
वृत्तः स्वभावतः प्रोक्तो वर्णतः परिमाणतः
स्वतःच्य स्वरूपाने, रंगाने आणि आकाराने ते गोल आहे असे सांगितले आहे.
मयुरबर्हवर्णस्तु शातकैंभश्च शृङ्गवान्
त्याचा रंग मोराच्या पिसासारखा असून, तो सोन्यासारखा आणि शिखरांनी युक्त आहे.
तेषामन्तरविष्कंभो नवसाहस्र उच्यते
त्यांच्या आतला व्यास नऊ हजार आहे असे म्हटले जाते.
नवैवं तु सहस्राणि विस्तीर्णं सर्वतस्तु तत्
त्याची सर्व बाजूंनी लांबी नऊ हजार आहे.
वेद्यर्द्धं दक्षिणं मेरोरुत्तरार्द्धं तथोत्तरम्
वेदीचा अर्धा भाग मेरूच्या दक्षिणेला आणि उरलेला अर्धा भाग उत्तरेला आहे.
द्वे द्वे सहस्रे विस्तीर्णा योजनानां समुच्छ्रयात्
प्रत्येकाची रुंदी आणि उंची दोन हजार योजनांची आहे.
योजनानां सहस्राणि शतं द्वावायतौ गिरी
ते दोन पर्वत एक लाख योजनांपर्यंत पसरलेले आहेत.
श्वेतश्च हेमकूटश्च हिमवाञ्छृङ्गवांस्तथा
श्वेत, हेमकूट, हिमवत आणि शृंगवत हे पर्वत आहेत.
तेषां मध्ये जनपदास्तानि वर्णाणि सप्त वै
त्यांच्या मध्ये वस्ती असलेली प्रदेशे आहेत, जी सात रंगांची आहेत.
संततानि नदीभेदैरगम्यानि परस्परम्
त्या प्रदेशांना नद्यांच्या शाखांनी वेगळे केले असून, एकमेकांना पोहोचता येत नाही.
इदं हैमवतं वर्षं भारतं नाम विश्रुतम्
हिमवत प्रदेशातील हे क्षेत्र 'भारत' या नावाने प्रसिद्ध आहे.
नैषधं हेमकूटात्तु हरिवर्षं तदुच्यते
हेमकूटापासून निःषध आहे, आणि तेथून ते हरिवर्ष म्हणून ओळखले जाते.
इलावृतात्पिरं नीलं सम्यकं नाम विश्रुतम्
इलावृतापासून पिष नावाचा प्रदेश आहे, आणि नीलापासून 'सम्यक' म्हणून प्रसिद्ध आहे.
हिरण्मयात्परं चैव शृङ्गवत्तः कुरु स्मृतम्
हिरण्यमय आणि शृंगवत यांच्या पलीकडे 'कुरु' म्हणून ओळखले जाते.