सूर्ययोनिर्निमेषादिः संख्याचक्षुः स उच्यते
सूर्य हा मूळ, तोच क्षणांची मोजणी करणारा, संख्या ठरवणारा आणि डोळा समजला जातो.
संवत्सरः सतत्त्वश्च नाम चास्य कलात्मकः
वर्ष हे त्याचे खरे स्वरूप आहे, आणि त्याचे नाव काळाच्या विभागांनी बनले आहे.
पञ्चधा प्रविभक्तां तु कालावस्थां निबोधत
आता काळाच्या अवस्थेची पाच भागांत विभागणी समजून घे.
संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः
वर्ष हे पहिले, परिवत्सर दुसरे—
पञ्चमो वत्सरस्तेषां कालःस युगसज्ञितः
त्यातील पाचवे म्हणजे वत्सर, आणि तोच काळ युग म्हणून ओळखला जातो.
क्रतुरग्निस्तु यः प्रोक्तः स तु संवत्सरो मतः
जो क्रतू म्हणून ओळखला जाणारा यज्ञाग्नी आहे, तोच वर्ष मानला जातो.
शुक्लकृष्णगतिश्चापि अपां सारमयः खगः
शुक्ल आणि कृष्ण पक्षांची गती, आणि पाण्याच्या साराने बनलेला पक्षी—
यश्चायं पवते लोकांस्तनुभिः सप्तसप्तभिः
जो आपल्या सात-सात रूपांनी सर्व लोकांमध्ये व्यापून आहे—
अहङ्कारादुदग्रुद्रः संभूतो ब्रह्मणास्तु यः
अहंकारातून, ब्रह्माने निर्माण केलेला, तो प्रचंड रुद्र उत्पन्न झाला.
सतत्त्वं तस्य वक्ष्यमि कीर्त्यमानं निबोधत
त्याचे खरे स्वरूप मी आता सांगतो, जसे ते गौरवले जाते, ते लक्षपूर्वक ऐक.
ऋक्सामयजुषां योनिः पञ्चानां पतिरीश्वरः
तो ऋग्वेद, सामवेद आणि यजुर्वेद यांचा मूळ आहे, पाचांचा स्वामी आणि सर्वांचा अधिपती आहे.
प्रोक्तः संवत्सरश्चेति सूर्य चोनिर्मनीषिभिः
महर्षी म्हणतात की तोच वर्ष आहे, आणि तोच सूर्य देखील आहे.
ग्रहनक्षत्रशीतोष्णवर्षायुः कर्मणां तथा
तो ग्रह, नक्षत्र, थंडी-उष्णता, पाऊस, आयुष्य आणि सर्व कर्मे यांचा अधिपती आहे.
वैकारिकः प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रः प्रजापतिः
तो मनाचा, शांत स्वभावाचा, ब्रह्माचा पुत्र आणि सर्व सृष्टीचा स्वामी आहे.
आदित्यः सविता भानुर्जीवनो ब्रह्मसत्कृतः
तो आदित्य, सविता, भानु, जीवनदाता आणि ब्रह्माने पूजिला गेलेला आहे.
ताराभिमानी विज्ञेयो द्वितीयः परिवत्सरः
तो तार्यांचा स्वामी म्हणून ओळखला जातो, आणि दुसरा परिवत्सर आहे.
आजीवः सर्वभूतानां योगक्षेमकृदीश्वरः
तो सर्व जीवांचा पोशिंदा आणि सर्वांचे कल्याण व रक्षण करणारा स्वामी आहे.
तिथीनां पर्वसंधीनां पूर्णिमादर्शयोरपि
तो तिथी, पर्वसंयोग आणि पौर्णिमा व अमावास्या यांचा देखील अधिपती आहे.
तस्मात्स पितृमान्सोमः स्मृत इङ्वत्सरात्मकः
म्हणून सोम हा पितर आणि वर्षाचा स्वरूप म्हणून स्मरण केला जातो.
कर्मभिः प्राणिनां लोके सर्वचेष्टाप्रवर्तकः
तो सर्व प्राण्यांच्या या जगातील सर्व क्रिया कर्मांद्वारे घडवतो.
समानकालकरणक्रियाः संपादयन्नपि
तो समान काळ निर्माण करणाऱ्या कृती पूर्ण करतो.
वर्त्तते चोपकारैर्यस्तनुभिः सप्तसप्तभिः
तो आपल्या सात प्रकारच्या देहांच्या उपकारक कार्यांनी वावरतो.
योनिरग्नेरपां भूमे रवेश्चन्द्रमसश्चयः
तो अग्नी, पाणी, पृथ्वी, सूर्य आणि चंद्र यांचा मूळ आहे.
अहोरात्रकरस्तस्मात्स वायुरनुवत्सरः
तो दिवस-रात्र निर्माण करणारा आहे; म्हणून वायूला अनु-वात्सर म्हणतात.
पितरः सर्वलोकानां लोकात्मानः प्रकीर्त्तिताः
सर्व लोकांचे पितर हे लोकांचे आत्मा म्हणून ओळखले जातात.
ऋषिर्विप्रा महादेवो भूतात्मा प्रपितामहः
तो ऋषी, विप्र, महादेव, सर्व भूतांचा आत्मा आणि प्रपितामह आहे.
आत्मावेशेन भूतानामङ्गप्रत्यङ्गसंभवः
तो सर्व प्राण्यांमध्ये प्रवेश करून त्यांच्या अंग-प्रत्यंगांचा मूळ होतो.
सूर्य्यश्च चन्द्रमाश्चाग्निर्वायू रुद्रस्तथैव च
सूर्य, चंद्र, अग्नी, वायू आणि रुद्र हे सर्व तोच आहे.
रुद्रः प्रविष्टो भगवाञ्जगत्यस्मिन्स्वतेजसा
भगवान् रुद्र आपल्या तेजाने या जगात प्रवेशले.
ततस्तस्य तु वीर्येण लोकानुग्रहकारकम्
मग त्यांच्या सामर्थ्याने सर्व लोकांचे कल्याण घडवले.