अतीतो वर्तमानेन दृष्टो वैवस्वते न सः
पूर्वी जे घडून गेले, ते या वर्तमान वैवस्वत मन्वंतरात दिसत नाहीत.
तेषां सर्पर्षयः पूर्वमासन्ये तान्निबोधत
त्यांच्यात पूर्वी सर्पऋषी होते; त्यांची नावे ऐक.
अत्रिश्चैव वसिष्ठस्च सप्त स्वायंभुवे ऽतरे
अत्री आणि वसिष्ठ, तसेच स्वायंभुव मन्वंतरातील सात ऋषी—
ज्योतिष्मान् द्युतिमान्हव्यः सवनः सत्त्र एव च
ज्योतिष्मान, द्युतिमान, हव्यम, सवन आणि सत्र हे देखील—
वायुवेगा महासत्त्वा राजानः प्रथमेंऽतरे
वाऱ्यासारखे वेगवान, महान आत्म्यांचे आणि त्या पहिल्या युगातील राजे—
सपिशाचमनुष्यञ्च ससुपर्णाप्सरोगणम्
पिशाच, माणसे, सुपर्ण, आणि अप्सरांचा समूह यांच्यासह—
बहुत्वान्नामधेयानां संख्या तेषां कुतः कुले
त्यांची नावे इतकी असंख्य आहेत की त्यांच्या वंशातील संख्या कशी कळणार?
कालेन महतातीता अयनाब्दयुगक्रमैः
महाकाळ लोटून गेला आहे, अनेक अयन, वर्षे आणि युगांच्या फेरांनी.
कस्य योनिः किमादिश्च किं सतत्त्वः किमात्मकः
कोणाची उत्पत्ती, कोणते प्रारंभ, खरे स्वरूप काय, आणि त्याचा खरा अर्थ कोणता?
किं नामधेयं को ऽस्यात्मा एप्तत्त्वं ब्रूहि तत्त्वतः
त्याचे नाव काय, त्याचे स्वरूप काय, आणि त्याचे खरे तत्त्व काय? हे सत्य सांग.
सूर्ययोनिर्निमेषादिः संख्याचक्षुः स उच्यते
सूर्य हा मूळ, तोच क्षणांची मोजणी करणारा, संख्या ठरवणारा आणि डोळा समजला जातो.
संवत्सरः सतत्त्वश्च नाम चास्य कलात्मकः
वर्ष हे त्याचे खरे स्वरूप आहे, आणि त्याचे नाव काळाच्या विभागांनी बनले आहे.
पञ्चधा प्रविभक्तां तु कालावस्थां निबोधत
आता काळाच्या अवस्थेची पाच भागांत विभागणी समजून घे.
संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः
वर्ष हे पहिले, परिवत्सर दुसरे—
पञ्चमो वत्सरस्तेषां कालःस युगसज्ञितः
त्यातील पाचवे म्हणजे वत्सर, आणि तोच काळ युग म्हणून ओळखला जातो.
क्रतुरग्निस्तु यः प्रोक्तः स तु संवत्सरो मतः
जो क्रतू म्हणून ओळखला जाणारा यज्ञाग्नी आहे, तोच वर्ष मानला जातो.
शुक्लकृष्णगतिश्चापि अपां सारमयः खगः
शुक्ल आणि कृष्ण पक्षांची गती, आणि पाण्याच्या साराने बनलेला पक्षी—
यश्चायं पवते लोकांस्तनुभिः सप्तसप्तभिः
जो आपल्या सात-सात रूपांनी सर्व लोकांमध्ये व्यापून आहे—
अहङ्कारादुदग्रुद्रः संभूतो ब्रह्मणास्तु यः
अहंकारातून, ब्रह्माने निर्माण केलेला, तो प्रचंड रुद्र उत्पन्न झाला.
सतत्त्वं तस्य वक्ष्यमि कीर्त्यमानं निबोधत
त्याचे खरे स्वरूप मी आता सांगतो, जसे ते गौरवले जाते, ते लक्षपूर्वक ऐक.
ऋक्सामयजुषां योनिः पञ्चानां पतिरीश्वरः
तो ऋग्वेद, सामवेद आणि यजुर्वेद यांचा मूळ आहे, पाचांचा स्वामी आणि सर्वांचा अधिपती आहे.
प्रोक्तः संवत्सरश्चेति सूर्य चोनिर्मनीषिभिः
महर्षी म्हणतात की तोच वर्ष आहे, आणि तोच सूर्य देखील आहे.
ग्रहनक्षत्रशीतोष्णवर्षायुः कर्मणां तथा
तो ग्रह, नक्षत्र, थंडी-उष्णता, पाऊस, आयुष्य आणि सर्व कर्मे यांचा अधिपती आहे.
वैकारिकः प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रः प्रजापतिः
तो मनाचा, शांत स्वभावाचा, ब्रह्माचा पुत्र आणि सर्व सृष्टीचा स्वामी आहे.
आदित्यः सविता भानुर्जीवनो ब्रह्मसत्कृतः
तो आदित्य, सविता, भानु, जीवनदाता आणि ब्रह्माने पूजिला गेलेला आहे.
ताराभिमानी विज्ञेयो द्वितीयः परिवत्सरः
तो तार्यांचा स्वामी म्हणून ओळखला जातो, आणि दुसरा परिवत्सर आहे.
आजीवः सर्वभूतानां योगक्षेमकृदीश्वरः
तो सर्व जीवांचा पोशिंदा आणि सर्वांचे कल्याण व रक्षण करणारा स्वामी आहे.
तिथीनां पर्वसंधीनां पूर्णिमादर्शयोरपि
तो तिथी, पर्वसंयोग आणि पौर्णिमा व अमावास्या यांचा देखील अधिपती आहे.
तस्मात्स पितृमान्सोमः स्मृत इङ्वत्सरात्मकः
म्हणून सोम हा पितर आणि वर्षाचा स्वरूप म्हणून स्मरण केला जातो.
कर्मभिः प्राणिनां लोके सर्वचेष्टाप्रवर्तकः
तो सर्व प्राण्यांच्या या जगातील सर्व क्रिया कर्मांद्वारे घडवतो.