अग्निष्वात्तास्तु ये प्रोक्तास्तेषां मेना तु मानसी
अग्निष्वात्त नावाच्या जे ऋषी होते, त्यांच्यापैकी मेना ही त्यांच्या मनातून उत्पन्न झाली.
मेरोस्तां धारणीं नाम पत्न्यर्थं वा सृजन् घुभाम्
मेरूला पत्नी म्हणून धरणी नावाची स्त्री निर्माण करण्यात आली.
अग्निष्वात्तास्तु तां मेना पत्नी हिमवते ददुः
अग्निष्वात्तांनी मेना हिला हिमवताची पत्नी म्हणून दिले.
मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं सा व्यजायत
हिमवताची पत्नी मेना हिने मेनाका या पुत्राला जन्म दिला.
मैनाकस्या त्मजः क्रौचः क्रैञ्चद्वीपो यतः स्मृतः
मेनाकाचा मुलगा क्रौंच होता, ज्याच्यापासून क्रौंचद्वीप प्रसिद्ध झाला.
मन्दरं सुषुवे पुत्रं तिस्रः कन्याश्च विश्रुताः
तिने मंदार नावाचा मुलगा आणि तीन प्रसिद्ध मुली जन्माला घातल्या.
धातुश्चैवायतिः पत्नी विधातुर्नियतिः स्मृता
धातूची पत्नी आयती आणि विधात्याची पत्नी नियती अशी ओळखली जाते.
सुषुवे सागराद्वेला कन्यामेकामनिन्दिताम्
सागरातून वेला हिने एक निर्दोष मुलगी जन्माला घातली.
सवर्णायां सुता जाता दश प्राचीनबर्हिषः
सवर्णेमध्ये प्राचीनबर्ही यांना दहा पुत्र झाले.
तेषां स्वायंभुवो दक्षः पुत्रत्वं जग्मि वान्प्रभुः
त्यांच्यात स्वायंभुवाचा पुत्र दक्ष हा त्यांचा मुलगा म्हणून जन्माला आला.
एतच्छुत्वा ततः सूतमपृच्छच्छांशपायनिः
हे ऐकून शांशपायनीने पुढे सूताला विचारले.
चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वं तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्
चाक्षुषाच्या काळाच्या आधी काय घडले ते आम्हाला विचारल्यावर सांग.
शांशपायनिमामन्त्र्य त्र्यंबकाच्छापकारणम्
शांशपायनीला उद्देशून त्याने त्र्यंबकाच्या शापाचे कारण सांगितले.
स्वेभ्यो गृहेभ्य आनाय्य ताः पिताभ्यर्चयद्गृहे
त्यांना त्यांच्या घरातून बोलावून, वडिलांनी त्यांचे आपल्या घरी सन्मान केले.
तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यंबकस्य वै
त्यांच्यातील ज्येष्ठ सती नावाची होती, ती त्र्यंबकाची पत्नी झाली.
अकरोत्संनतिं दक्षे न कदाचिन्महेश्वरः
महेश्वराने कधीच दक्षापुढे नम्रता दाखवली नाही.
ततो ज्ञात्वा सती सर्वाः न्यवसंस्ताः पितुर्गृहे
हे समजल्यावर सती आणि इतर सर्वजणी वडिलांच्या घरी राहू लागल्या.
ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजामसंमताम्
सतीला वगळून वडिलांनी तिच्यासाठी एक पूजा केली, जी इतरांना मान्य नव्हती.
यवीयसीभ्यो प्यधमां पूजां कृत्वा मम प्रभो
माझ्या सुद्धा लहान वयाच्या मुलांपेक्षा कमी दर्जाची पूजा केली, प्रभो—
अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च त्वं मां सत्कर्तुमर्ह सि
मी मोठी आणि श्रेष्ठ आहे; तू मला सन्मान द्यायला पाहिजे.
त्वत्तः श्रेष्ठावरिष्ठाश्च पूज्या बालाः सुता मम
पण माझी मुले, जरी लहान असली तरी, तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ आणि पूज्य आहेत.
ब्रह्मिष्ठाः सुतपस्काश्च महायोगाः सुधार्मिकाः
ती ब्रह्मनिष्ठ, मोठे तपस्वी, महान योगी आणि खर्या अर्थाने धर्मनिष्ठ आहेत.
वसिष्ठो ऽत्रिः पुलस्त्यश्च ह्यङ्गिरा पुलहः क्रतुः
वसिष्ठ, अत्री, पुलस्त्य, अङ्गिरा, पुलह, आणि क्रतु—
यस्मान्मां स्पर्द्धते शर्वः सदा चैवावमन्यते
कारण शर्व नेहमी माझ्याशी स्पर्धा करतो आणि मला वारंवार कमी लेखतो—
इत्युक्तवांस्तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा
अशा प्रकारे, त्या वेळी दक्षाने पूर्णपणे गोंधळलेल्या मनाने हे शब्द सांगितले.
तथोक्ता पितरं सा वै क्रुद्धा देवीदम ब्रवीत्
पित्याने असे बोलल्यावर, देवी रागावून वडिलांना म्हणाली—
तस्मात्त्यजाम्यहमिमं देहं तात तवात्मजम्
म्हणून बाबा, मी हा देह, तुझ्या स्वतःच्या लेकीचा, सोडते.
अब्रवीद्वचनं देवी नमस्कृत्य स्वयंभुवे
देवीने स्वयंभूला नमस्कार करून हे शब्द सांगितले.
तत्राप्यहमसंभूता संभूता धार्मिकादपि
तेथेही मी जन्मले नाही; मी धर्मात्म्यापासून जन्म घेतला.
तत्रैवाथ समासीना युक्तात्मानं समादधे
तेथे बसून तिने आपले मन एकाग्र केले.