स्थानेषु स्थानिनो ह्येते स्थानात्मानः प्रकीर्त्तिताः
हे सर्व त्यांच्या त्यांच्या ठिकाणी स्थिर असून, त्यांना त्या ठिकाणांचे मूर्तरूप म्हणतात.
प्रजापतिः स्मृतो यस्तु स तु संवत्सरो मतः
जो प्रजापती म्हणून ओळखला जातो, तोच वर्ष मानला जातो.
ऋतात्तु ऋतवो यस्माज्जज्ञिरे ऋतवस्ततः
ऋतूपासूनच ऋतु जन्मतात; म्हणून ऋतु हे ऋतूपासूनच निर्माण होतात.
द्विपदां चतुष्पदां चैव पक्षिणां सर्वतामपि
दोन पायांचे, चार पायांचे, पक्षी आणि सर्व सजीव —
ऋतुत्वमार्तवत्वं च पितृत्वं च प्रकीर्त्तितम्
ऋतु असणे, ऋतूचे स्वरूप आणि पितरांचे स्थान असे सर्व वर्णन केले आहे.
सर्वभूतानि तेभ्यो यदृतुकालाद्विजज्ञिरे
सर्व जीव ह्याच ऋतूंच्या काळापासून जन्मले आहेत.
मन्वन्तरेष्विह त्वेते स्थिताः कालभिमानिनः
प्रत्येक मन्वंतरात हे कालाचे अधिपती इथेच स्थिर असतात.
स्थानाभिमानिनो ह्येते तिष्ठन्तीह प्रसंगमात्
ठिकाणांचे अधिपती त्यांच्या संबंधामुळे इथेच राहतात.
जज्ञे स्वधापितृभ्यस्तु द्वे कन्ये लोकविश्रुते
स्वधा आणि पितरांपासून दोन कन्या जन्मल्या, ज्या सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहेत.
ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चैव ते उभे
त्या दोघी ब्रह्मविद्या सांगणाऱ्या आणि योगिनी होत्या.
अग्निष्वात्तास्तु ये प्रोक्तास्तेषां मेना तु मानसी
अग्निष्वात्त नावाच्या जे ऋषी होते, त्यांच्यापैकी मेना ही त्यांच्या मनातून उत्पन्न झाली.
मेरोस्तां धारणीं नाम पत्न्यर्थं वा सृजन् घुभाम्
मेरूला पत्नी म्हणून धरणी नावाची स्त्री निर्माण करण्यात आली.
अग्निष्वात्तास्तु तां मेना पत्नी हिमवते ददुः
अग्निष्वात्तांनी मेना हिला हिमवताची पत्नी म्हणून दिले.
मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं सा व्यजायत
हिमवताची पत्नी मेना हिने मेनाका या पुत्राला जन्म दिला.
मैनाकस्या त्मजः क्रौचः क्रैञ्चद्वीपो यतः स्मृतः
मेनाकाचा मुलगा क्रौंच होता, ज्याच्यापासून क्रौंचद्वीप प्रसिद्ध झाला.
मन्दरं सुषुवे पुत्रं तिस्रः कन्याश्च विश्रुताः
तिने मंदार नावाचा मुलगा आणि तीन प्रसिद्ध मुली जन्माला घातल्या.
धातुश्चैवायतिः पत्नी विधातुर्नियतिः स्मृता
धातूची पत्नी आयती आणि विधात्याची पत्नी नियती अशी ओळखली जाते.
सुषुवे सागराद्वेला कन्यामेकामनिन्दिताम्
सागरातून वेला हिने एक निर्दोष मुलगी जन्माला घातली.
सवर्णायां सुता जाता दश प्राचीनबर्हिषः
सवर्णेमध्ये प्राचीनबर्ही यांना दहा पुत्र झाले.
तेषां स्वायंभुवो दक्षः पुत्रत्वं जग्मि वान्प्रभुः
त्यांच्यात स्वायंभुवाचा पुत्र दक्ष हा त्यांचा मुलगा म्हणून जन्माला आला.
एतच्छुत्वा ततः सूतमपृच्छच्छांशपायनिः
हे ऐकून शांशपायनीने पुढे सूताला विचारले.
चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वं तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्
चाक्षुषाच्या काळाच्या आधी काय घडले ते आम्हाला विचारल्यावर सांग.
शांशपायनिमामन्त्र्य त्र्यंबकाच्छापकारणम्
शांशपायनीला उद्देशून त्याने त्र्यंबकाच्या शापाचे कारण सांगितले.
स्वेभ्यो गृहेभ्य आनाय्य ताः पिताभ्यर्चयद्गृहे
त्यांना त्यांच्या घरातून बोलावून, वडिलांनी त्यांचे आपल्या घरी सन्मान केले.
तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यंबकस्य वै
त्यांच्यातील ज्येष्ठ सती नावाची होती, ती त्र्यंबकाची पत्नी झाली.
अकरोत्संनतिं दक्षे न कदाचिन्महेश्वरः
महेश्वराने कधीच दक्षापुढे नम्रता दाखवली नाही.
ततो ज्ञात्वा सती सर्वाः न्यवसंस्ताः पितुर्गृहे
हे समजल्यावर सती आणि इतर सर्वजणी वडिलांच्या घरी राहू लागल्या.
ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजामसंमताम्
सतीला वगळून वडिलांनी तिच्यासाठी एक पूजा केली, जी इतरांना मान्य नव्हती.
यवीयसीभ्यो प्यधमां पूजां कृत्वा मम प्रभो
माझ्या सुद्धा लहान वयाच्या मुलांपेक्षा कमी दर्जाची पूजा केली, प्रभो—
अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च त्वं मां सत्कर्तुमर्ह सि
मी मोठी आणि श्रेष्ठ आहे; तू मला सन्मान द्यायला पाहिजे.