प्रायश्चित्तं च किं तस्य गदस्व वदतां वर
त्याचे प्रायश्चित्त काय आहे? हे उत्तम वक्त्या, सांग.
कन्या रूपवती नाम धात्रे तां प्रददौ पिता
रूपवती नावाची एक कन्या होती, तिला तिच्या वडिलांनी सृष्टीकर्त्याला दिले.
नारायणपरो नित्यं वेदवेदाङ्गपारगः
तो नेहमी नारायणभक्त होता आणि वेद व वेदांगांचा जाणकार होता.
भवानधिकृतो राज्ये देवानामिव वासवः
तू राज्याचा कारभार पाहतोस, जसा देवांमध्ये इंद्र असतो.
त्वया कश्चित्कृतः प्रश्न ऋषीणां सन्निधौ तदा
त्या वेळी ऋषींच्या उपस्थितीत तू एक प्रश्न विचारला होतास.
वदन्तु तद्विनिश्चित्य भवन्तो मदनुग्रहात्
तुझ्या कृपेने ते ठरवून सांगू देत.
तत्पूर्वमेव कथितं मया विधिबलेन वै
तो विधीच्या सामर्थ्याने मी आधीच सांगितला होता.
तच्छ्रुत्वा ते प्रकुपिताः शेपुर्मामृषयो ऽखिलाः
ते ऐकून सर्व ऋषी रागावले आणि मला शाप दिला.
एवं प्रकुपितैः शप्तः खिन्नः काञ्चीं समाविशम्
त्या रागावलेल्या लोकांनी मला शाप दिला, मी दुःखी होऊन कांचीमध्ये प्रवेश केला.
भवता सह देवैस्तु पौरोहित्यार्थमादरात्
तुझ्यासह आणि देवतांसह मी आदराने पुरोहितपद स्वीकारले.
स्वस्रीयो दानवानां तु देवानां च पुरोहितः
आईच्या भावाने दानवांचा आणि देवतांचा पुरोहितपद घेतले.
बभूवतुस्तुल्यबलौ तदा देत्येन्द्रवासवौ
त्या वेळी दैत्यांचा राजा आणि इंद्र दोघेही बळाने समान झाले.
हन्तुमिच्छन्नगाश्चाशु तपसः साधनं वनम्
त्यांना मारण्याची इच्छा धरून, तू पटकन तपश्चर्येसाठी वनात गेला.
त्रयी मुखरदिग्भागं ब्रह्मानदैकनिष्ठितम्
ती जागा तीन वेदांच्या घोषाने भरून गेली होती, आणि ब्रह्मानंदातच स्थिर होती.
शिरांसि यौगपद्येन छिन्नात्यासंस्त्वयैव तु
फक्त तुझ्यामुळे त्यांच्या डोक्यांची एकाच वेळी छाटणी होऊन ती खाली पडली.
ततो मेरुगुहां नीत्वा बहूनब्दान्हि संस्थितः
मग तू त्यांना घेऊन मेरूच्या गुहेत गेला आणि तिथे अनेक वर्षे राहिला.
पुत्र शोकेन संतप्तस्त्वां शशाप रुषान्वितः
पुत्रशोकाने व्याकुळ होऊन, रागाने त्याने तुला शाप दिला.
अनाथकास्ततो देवा विषण्णा दैत्यपीडिताः
मग देवता अनाथ झाल्या आणि दैत्यांच्या त्रासाने दुःखी झाल्या.
गत्वा तु ब्रह्मसदनं नत्वा तद्वृत्तमूचिरे
ते ब्रह्मदेवाच्या निवासस्थानी गेले, वाकून त्याला सर्व घडलेले सांगितले.
तस्य प्रतिक्रियां वेत्तुं न शशाकात्मभूस्तदा
त्या वेळी स्वयंभू ब्रह्मदेवाला त्यावर उपाय सुचला नाही.
ततो देवैः परिवृतो नारायणमुपागमत्
मग देवतांनी वेढलेला तो नारायणाकडे गेला.
विचिन्त्य सो ऽपि बहुधा कृपया लोकनायकः
तो लोकांचा नेता, खूप विचार करून आणि दयाळूपणाने—
स्त्रीषु भूम्यां च वृक्षेषु तेषामपि वरं ददौ
त्याने स्त्रियांमध्ये, पृथ्वीवर आणि झाडांमध्येही त्यांना वर दिला.
छेदे पुनर्भवत्वं तु सर्वेषामपि शाखिनाम्
सर्व झाडांना छाटल्यानंतरही पुन्हा वाढण्याची शक्ती मिळाली.
तेष्वघं प्रबभूवाशु रजोनिर्यासमूषरम्
पण त्यांच्यात पाप लवकरच निर्माण झाले—रस गळून बांझपणा आला.
राज्यश्रियं च संप्राप्तः प्रसादात्परमेष्ठिनः
परमेश्वराच्या कृपेने तुला राज्यलक्ष्मी प्राप्त झाली.
मम शापो वृथा न स्यादस्तु कालान्तरे मुने
माझा शाप वाया जाऊ नये, ऋषीवर, तो योग्य वेळी फळाला यावा.
प्रहृष्टो भाविकार्यज्ञस्तूष्णीमेव तदा ययौ
भविष्यातील घडामोडी जाणणारा तो आनंदित झाला आणि शांतपणे निघून गेला.
एश्वर्यमदमत्तत्वात्कैलासाद्रिमपीडयत
सत्तेचा गर्व डोक्यात गेल्याने त्याने कैलास पर्वतालाही त्रास दिला.
दुर्वासास्त्वन्मदभ्रंशं कर्त्तुकामः शशाप ह
दुर्वासांनी त्याचा अहंकार मोडावा म्हणून त्याला शाप दिला.