अन्यत्सर्वजगद्रूपं कर्मभोगपराक्रमम्
दुसरे रूप म्हणजे सर्व जगाचे, कर्म, भोग आणि सामर्थ्याचे क्षेत्र.
दुस्तरस्तु तयोस्त्यागः सकलैरपि तापस
पण या दोन्हींचा त्याग सर्व तपस्व्यांनाही कठीण आहे.
अनपायं च सुगमं सदसत्कर्मगोचरम्
तरी एक असा मार्ग आहे जो कधीही नष्ट होत नाही आणि चांगल्या-वाईट कर्मांनीही सहज मिळतो.
आत्मैक्येनैव यज्ज्ञानं सर्वसिद्धिग्रदायकम्
स्वतःशी एकरूप होण्याचे ज्ञान सर्व सिद्धी देणारे आहे.
यद्रूपध्यानमात्रेण दुष्कृतं सुकृतायते
त्या रूपाचा केवळ ध्यान केल्याने पाप पुण्यात बदलते.
न ते संसारिणो नूनं मुक्ता एव न संशयः
अशा लोकांना संसाराचा बंधन लागत नाही—ते नक्कीच मुक्त होतात.
ईश्वरः सर्वसिद्धानामर्द्धनारीश्वरो ऽभवत्
सर्व सिद्धींचा स्वामी अर्धनारीश्वर झाला.
तस्मादशेषलोकानां त्रिपुराराधनं विना
म्हणून त्रिपुरेची पूजा केल्याशिवाय कोणतेही लोक पूर्ण होत नाहीत.
तन्मनास्तद्गतप्राणस्तद्याजी तद्गतेहकः
ज्याचे मन, प्राण, यज्ञ आणि देह सर्व त्या एकात एकरूप झाले आहेत—
एतद्रहस्यमाख्यातं सर्वेषां हितकाम्यया
हे रहस्य सर्वांच्या हितासाठी सांगितले आहे.
त्वन्मुखांभोजतो ऽवाप्यसिद्धिं यान्तु परात्पराम्
तुझ्या कमळासारख्या मुखातून हे ऐकून सर्वांना परात्पर सिद्धी लाभो.
प्रणिपत्य पुनर्वाक्यमुवाच मधुसूदनम्
नमस्कार करून त्याने पुन्हा मधुसूदनाला विचारले.
किंविहारं किंप्रभावमेतन्मे वक्तुमर्हसि
तीचे खेळ आणि सामर्थ्य तू मला सांगावे अशी माझी इच्छा आहे.
श्रोतुमिच्छसियद्यत्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हति
तुला जे काही ऐकायचे आहे, ते सर्व सांगावेच लागेल.
पुरतः कुम्भजातस्य मुनेरन्तरधाद्धरिः
कुंभातून जन्मलेल्या ऋषीसमोर हरि अदृश्य झाला.
हयग्रीवेण मुनिना स्वाश्रमं प्रत्यपद्यत
हयग्रीव ऋषी आपल्या आश्रमात परत गेला.
हयाननमुपागत्यागस्त्यो वाक्यं समब्रवीत्
हयाननाजवळ जाऊन अगस्त्याने आपले बोल सांगितले.
लोकाभ्युदयहेतुर्हि दर्शनं हि भवादृशाम्
संसाराच्या कल्याणासाठी तुमच्यासारख्यांचे दर्शन हेच खरे कारण आहे.
विहारश्चैव मुख्या ये तान्नो विस्तरतो वद
ती मुख्य लीला कोणत्या आहेत, ते आम्हाला सविस्तर सांग.
ध्यानैकदृश्या ध्यानाङ्गी विद्याङ्गी हृदयास्पदा
ती ध्यानातच दिसते, ध्यान आणि विद्या यांचा आधार आहे, आणि हृदयात वास करते.
आत्मैक्याद्व्यक्तिमायाति चिरानुष्ठानगौरवात्
स्वतःशी एकरूप झाल्यावर, दीर्घ काळ मन लावल्यामुळे ती प्रकट होते.
प्रकृतिर्नाम सा ख्याता देवानामिष्टसिद्धिदा
ती प्रकृती म्हणून ओळखली जाते आणि देवांना हवी ती सिद्धी देते.
शर्वसंमोहजनकमवाङ्मनसगोजरम्
जे सर्वांना मोहात टाकते, शर्वालाही गोंधळवते, आणि जे वाणी, मन व इंद्रियांपासून अगोचर आहे.
विसृज्य पार्वतीं शीघ्रन्तया रुद्धो ऽतनोद्रतम्
त्याने पार्वतीला पटकन बाजूला सारले आणि स्वतःला आवरले, बीज सोडले नाही.
तस्यां वै जनयामास शास्तारमसुरार्दनम्
त्याच्याच ठिकाणी त्याने असुरांचा संहार करणारा शास्ता उत्पन्न केला.
अहो विमोहितो देव्या जनयामास चात्मजम्
अहो! देवीच्या मोहाने त्याने स्वतःचाच पुत्र जन्माला घातला.
त्रैलोक्यं पालयामास सदेवासुरमानुषम्
त्याने देव, असुर आणि माणसे यांसह तिन्ही लोकांचे रक्षण केले.
तं प्रमत्तं विदित्वाथ भवानीपतिख्ययः
मग, तो मदमस्त असल्याचे ओळखून, प्रसिद्ध भवानीचा पती,
उन्मत्तरूपधारी च ययौ विद्याधराध्वना
वेड्याचा वेष धारण करून, विद्यााधरांच्या मार्गाने गेला.
यदृच्छयागता तस्य पुरश्चारुतराकृतिः
अचानक, मोहक रूप असलेली एक स्त्री त्याच्या समोर आली.