इत्येते चाग्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेध्वरेषु वै
हे सर्व अग्नी सांगितले गेले, जे यज्ञांमध्ये पुढे नेले जातात.
स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेभिमानिनः
पूर्वीच्या स्वयंभुव मन्वंतरात हे अग्नी त्यांचे अधिष्ठान देव होते.
स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्हव्यवाहनाः
पूर्वी लोकांत, स्थानांचे अधिष्ठान देव हेच हव्यवाहक होते.
पूर्वमन्वतंरे ऽतीताः शुकैर्यागैश्च तैः सह
पूर्वीच्या मन्वंतरात, जे गेले आहेत, ते आणि त्यांचे शुद्ध यज्ञ असे अस्तित्वात होते.
इत्येतानि मजोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह
ही सर्व स्थाने आणि त्यांचे अधिपती मी सांगितले आहेत.
सन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम्
सर्व मन्वंतरांत जाटवेदांचा गुण एकसारखाच असतो.
प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः
सर्व प्रजापती तेजस्वी आहेत असे मानले जाते.
मन्वन्तरेषु सर्वेषु नामरूपप्रयोजनैः
सर्व मन्वंतरांत त्यांच्या नाव, रूप आणि कार्यानुसार हे घडते.
अनागतैः सुरैः सार्द्धं वर्त्स्यन्ते ऽनागताग्नयः
येणाऱ्या काळात अजून न जन्मलेल्या देवतांसोबत अजून न प्रकटलेल्या अग्नीही असतील.
विस्तरेणानुपुर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते पुनः
पितरांची परंपरा पुन्हा सविस्तर आणि योग्य क्रमाने सांगितली जाईल.
गात्रेभ्यो जज्ञिरे तस्य मनुष्यासुरदेवताः
त्याच्या अंगांपासून माणसे, असुर आणि देवता जन्मले.
तेषां निसर्गः प्रागुक्तः समासाच्छ्रुयतां पुनः
त्यांचा स्वभाव आधी सांगितला होता; आता तो पुन्हा थोडक्यात ऐका.
पितृवन्मन्यमाना वै जज्ञिरे ऽस्योपपक्षतः
जे स्वतःला पितर समजत होते, ते त्याच्या कडून जन्मले.
ऋतवः पितरो देवा इत्येषा वैदिकी श्रुतिः
ऋतु, पितर आणि देवता—ही वैदिक शिकवण आहे.
एते स्वायंभुवे पूर्वमुत्पन्नाश्चान्तरे शुभे
हे सर्व पूर्वीच्या स्वयंभुव मन्वंतरात आणि शुभ काळात जन्मले.
अयज्वानस्तथा तेषामासन्ये गृहमेधिनः
त्यांच्यात काही गृहस्थ होते जे यज्ञ करत नसत.
यज्वानस्तेषु ये त्वासन्पितरः सोमपीथिनः
त्यांच्यात जे यज्ञ करणारे होते, ते सोमपान करणारे पितर होते.
ऋतवः पितरो देवाः शास्त्रे ऽस्मिन्निश्चयं गताः
या शास्त्रात ऋतु, पितर आणि देवता निश्चित झाले आहेत.
नभाश्चैव नभस्यश्च जीवावेतापुदात्दृतौ
अपुदात्दृतापासून नभ आणि नभस्य या जीवांचा जन्म झाला.
सहश्चैव सहस्यश्च घोरावेतापुदात्दृतौ
अपुदात्दृतापासून सह आणि सहस्य हे भयंकर जीव उत्पन्न झाले.
कालावस्थासु षट्स्वेते मासाख्या वै व्यवस्थिताः
काळाच्या सहा अवस्थांमध्ये, ज्यांना महिने म्हणतात, हे सर्व ठरले आहेत.
ऋतवो ब्रह्मणः पुत्रा विज्ञेयास्ते ऽभिमानिनः
ऋतु हे ब्रह्माचे पुत्र मानावेत आणि ते स्वतःचे अस्तित्व जाणणारे आहेत.
स्थानानां व्यतिरेकेण ज्ञेयाः स्थानागिमानिनः
ठराविक ठिकाणांव्यतिरिक्त, त्या ठिकाणांचे अधिपती कोण आहेत हेही समजून घ्या.
संवत्सराश्च स्थानानि कामाख्या ह्यभिमानिनाम्
वर्षे सुद्धा त्या त्या ठिकाणांचीच असून, त्या ठिकाणांवर अभिमान असणाऱ्यांची आहेत.
तत्सतत्त्वास्तदात्मानस्तान्वक्ष्यामि निबोधत
त्यांचा खरा स्वभाव आणि तत्त्व मी आता सांगतो, लक्ष देऊन ऐका.
निमेषाश्च कलाः कष्ठा मुहुर्त्ता दिवसाः क्षयाः
क्षण, कला, काष्ठ, मुहूर्त, दिवस आणि रात्र —
ऋतुत्रयं चाप्ययनं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे
तीन ऋतु, अयन, आणि दोन अयन — दक्षिणायन व उत्तरायण —
ऋतवस्तु निमेः पुत्रा विज्ञेयास्ते तथैव षट्
ऋतु हे क्षणांचेच पुत्र समजावेत; असे मिळून सहा ऋतु आहेत.
यस्माच्चैवार्त्तवेभ्यस्तु जायन्ते स्थाणु जङ्गमाः
आणि ह्याच ऋतूंमधून सर्व स्थावर आणि जंगम जीव जन्म घेतात.
समेतास्तु प्रसूयन्ते प्रजाश्चैव प्रजापतेः
हे सर्व एकत्र आले की, प्रजापतीच्या प्रजांचा जन्म होतो.