व्यक्ताव्यक्तप्रमाणो ऽयं स वै भुङ्क्ते तु कृत्स्नशः
जो व्यक्त-अव्यक्त दोन्ही जाणतो, तो सर्व काही पूर्णपणे अनुभवतो.
एवं ज्ञात्वा शुचिर्भूत्वा ज्ञानाद्वै विप्रमुच्यते
असं समजून, शुद्ध होऊन, खऱ्या अर्थाने ज्ञानाने मुक्ती मिळते.
यथेष्टं परिनिर्याति भिन्ने देहे सुनिर्वृते
शरीर तुटल्यावर आणि पूर्ण विश्रांतीत गेल्यावर, तो इच्छेनुसार निघून जातो.
मुक्तो गुणशरीरेण प्रणाद्येन तु सर्वशः
गुणांच्या देहासह आणि आद्य नादाने, तो पूर्णपणे मुक्त होतो.
ज्ञानी च सर्वसंसाराविज्ञशारीरमानसः
जो ज्ञानी आहे, तो सर्व संसारापासून मुक्त, देह-मनरहित असतो.
प्रकृतिं सत्यमित्याहुर्विकारो ऽनृतमुच्यते
प्रकृती खरी आहे असं म्हणतात, पण तिचे बदल खोटे मानले जातात.
अनामरूपं क्षेत्रज्ञनामरूपं प्रचक्षते
क्षेत्रज्ञ हा नाव-रूपरहित आहे असं सांगितलं जातं.
क्षेत्रं प्रत्ययते यस्मात्क्षेत्रज्ञः शुभ उच्यते
जो क्षेत्र ओळखतो, तो क्षेत्रज्ञ शुभ मानला जातो.
क्षेत्रं त्वत्प्रत्ययं दृष्टं क्षेत्रज्ञः प्रत्ययः सदा
हे क्षेत्र तुझ्या जाणिवेमुळेच दिसते; आणि क्षेत्राचा जाणणारा नेहमीच तीच जाणीव असते.
भोज्यत्वविषयत्वाच्च क्षेत्रं क्षेत्रविदो विदुः
कारण क्षेत्र हे उपभोगण्याचे व अनुभवण्याचे आहे, म्हणून जे क्षेत्र जाणतात ते त्याला असेच म्हणतात.
विकारलक्षणं तद्वै सो ऽक्षरः क्षरमेति च
ते बदलणारे आहे, म्हणून ते नाशवंत आहे; आणि जे न बदलणारे आहे त्याला अविनाशी म्हणतात.
तस्माच्च कारणाच्चैव ज्ञरमित्यभिधीयते
म्हणूनच आणि कारण म्हणूनही त्याला जाणणारा असे म्हणतात.
दुःखत्राणात्पुनश्चापि क्षेत्रमित्यभिधीयते
कारण ते दुःखाचे मूळ आहे, म्हणून त्याला क्षेत्र असेही म्हणतात.
अचेतनत्वाद्विषयस्तद्विधर्मा विभुः स्मृतः
ते जड आणि विषय असल्यामुळे, त्यापेक्षा वेगळा जो आहे त्याला सर्वत्र व्यापणारा म्हणतात.
अक्षरं तेन वाप्युक्तम क्षीणत्वात्तथैव च
अशाप्रकारे अविनाशी म्हणूनही सांगितले आहे, कारण ते कधीच कमी होत नाही.
पुरप्रत्ययिको यस्मात्पुरुषेत्यभिधीयते
कारण ते नगराच्या जाणिवेशी जोडलेले आहे, म्हणून त्याला पुरुष असे म्हणतात.
शुद्धो निरञ्जनाभासो ज्ञाता ज्ञानविवर्जितः
तो शुद्ध आहे, कलंकरहित दिसतो, जाणणारा आहे पण ज्ञानरहित आहे.
नैर्हेतुकात्त्वनिर्देश्यादहस्तस्मिन्न विद्यते
कारण ते कारणरहित आणि वर्णन करता येत नाही, त्यात हात नाही.
आत्मप्रत्ययकारित्वादन्यूनं वाप्यहेतुकम्
कारण ते स्वतःच्या जाणिवेमुळे कार्य करते, ते दुसऱ्यामुळे होत नाही आणि कधीच कमी पडत नाही.
यदा पश्यति ज्ञातारं शान्तार्थं दर्शनात्मकम्
जेव्हा कोणी त्या जाणणाऱ्याला पाहतो, ज्याचा हेतू शांतता आहे आणि ज्याचे स्वरूप पाहणे आहे,
विज्ञाता न च दृश्येत वृथक्त्वेनेह सर्वशः
तो जाणणारा इथे पूर्णपणे वेगळा म्हणून दिसत नाही.
प्रकृतौ कारणे तत्र स्वात्मन्येवोपतिष्ठति
स्वभावात आणि कारणातही तो फक्त स्वतःमध्येच स्थिर असतो.
एकत्वं वा पृथक्वं वा क्षेत्रज्ञः पुरुषो ऽपि वा
एकत्व असो वा वेगळेपणा, क्षेत्राचा जाणणारा असो वा पुरुष असो,
कर्त्ता वा सो ऽप्यकर्त्ता वा भोक्ता वा भोज्यमेव च
कर्म करणारा असो वा न करणारा, उपभोगणारा असो वा उपभोग्य असो,
अवाच्यं तदनाख्यानादग्राह्यं वादहेतुभिः
ते न सांगता येणारे आहे, कारण त्याचे नाव घेता येत नाही किंवा तर्काने समजता येत नाही.
नालप्य वचसा तत्त्वमप्राप्य मनसा सह
ते सत्य शब्दांनी सांगता येत नाही आणि मनानेही मिळवता येत नाही.
व्यपेतसुखदुःखे च निरुद्धे शान्तिमागते
जेव्हा आनंद आणि दुःख दोन्ही नाहीसे होतात, आणि सर्व काही शांततेत स्थिर होते,
एतौ संहारविस्तारौ व्यक्ताव्यक्तौ ततः पुनः
ही दोन स्थिती — संहार आणि विस्तार — प्रकट आणि अप्रकट अशा रूपात पुन्हा पुन्हा दिसतात.
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं सर्वं पुनः सर्गे प्रवर्त्तते
सर्व जग क्षेत्रज्ञाच्या अधीन असते, आणि पुन्हा सृष्टीच्या वेळी सर्वकाही पुढे सरकते.
अनादिमांश्च संयोगो महापुरुषजः स्मृतः
महापुरुषापासून उत्पन्न होणारे हे संयोग अनादि आणि अनंत आहे, असे मानले जाते.