विश्वव्यचाः समुद्रो ऽग्निर्ब्रह्मस्थाने स कीर्त्यते
विश्वव्याचा, समुद्रासारखा अग्नी, ब्रह्माच्या स्थानात प्रसिद्ध आहे.
अचौकपादुपस्थो यः स वै शालासुखीयकः
जो गृहस्थाशिवाय जवळ बसलेला असतो, त्याला शालासुखीयक म्हणतात.
शंस्यस्यैते सुताः सर्वे उपस्थेया द्विजैः स्मृताः
शंसीचे हे सर्व पुत्र द्विजांनी जवळ ठेवावेत असे मानले गेले आहेत.
विभुः प्रवाहणो ऽग्नीध्रस्तेषां धिष्ण्यस्तथा परे
विभु, प्रवाहण आणि अग्नीध्र हे त्यात आहेत; तसेच दुसरा धिष्ण्य आहे.
होत्रीयस्तु स्मृते ह्यग्निर्वह्निर्यो हव्यवाहनः
होत्री नावाचा अग्नी, जो हव्य वाहणारा आहे, तो स्मरणात ठेवला जातो.
ततो ऽग्निर्वैश्वदेवस्तु ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते
यानंतर वैश्वदेव अग्नी ब्राह्मण आणि शंसीर असे नाव मिळवतो.
आवारिरग्निर्वाभारिर्वैष्ठीयः स विभाव्यते
आवारी किंवा वाभारी नावाचा, वैष्ठीयाचा अग्नी असाच ओळखावा.
अष्टमः सुध्युरग्निर्योमार्जालीयः स उच्यन्ते
आठवा अग्नी म्हणजे सुध्यु, जो यमार्जालीयाशी जोडलेला आहे, असं सांगितलं जातं.
अपां योनिः स्मृतो ऽसौ स ह्यप्सुनामा विभाव्यते
तो पाण्याचा उगम मानला जातो आणि अप्सुनामा या नावाने ओळखला जातो.
अग्निः सो ऽवभृथे ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते
अवभृथ विधीतला तो अग्नी वरुणासोबत पूजला जातो, असं समजावं.
मृत्युमाञ् जाठरस्याग्नेर्विद्वानाग्निः सुतः स्मृतः
पोटातला अग्नी, जो मृत्यू घेऊन येतो, तो अग्नीचा पुत्र म्हणून ज्ञानी लोक ओळखतात.
पुत्रस्त्वग्नेर्मन्युमतो घोरः संवर्तकः स्मृतः
मन्मयुत नावाच्या अग्नीचा भयंकर पुत्र म्हणजे संवर्तक, असं स्मरणात आहे.
समुद्रवासिनः पुत्रः साहरक्षो विभाव्यते
समुद्रात राहणाऱ्याचा पुत्र, राक्षसांसह, असाच ओळखावा.
क्रव्यादग्निः सुतस्तस्य पुरुषानत्ति यो मृतान्
त्याचा पुत्र म्हणजे मांसभक्षक अग्नी, जो मृत लोकांना खातो.
ततः शुचिस्तु वै सौरो गन्धर्वैरायुराहुतः
यानंतर शुद्ध आणि सूर्यस्वरूप असलेला, गंधर्वांनी आयुर या नावाने ओळखला जातो.
आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते
आयुस या नावाने तो भगवंत ओळखला जातो, जो पुढे नेला जातो.
पाकयज्ञेष्वभीमानी सोग्निस्तु सहसः स्मृतः
पाकयज्ञांमध्ये मुख्य अग्नी सहस नावाने ओळखला जातो.
विविधिश्चाद्भुतस्यापि पुत्रो ऽग्नेस्तुमाहान्स्मृतः
विविधी हा देखील अद्भुत अग्नीचा पुत्र म्हणून ओळखला जातो.
विविधेस्तु सुतो ह्यर्क्क स्तस्य चाग्नेः सुता इमे
विविधीचा पुत्र म्हणजे अर्क; हे सर्व अग्नीचेच पुत्र आहेत.
सुरभिर्वसुरन्नादो प्रविष्टो यः स रुकमराट्
सुरभि, वसुरन्नाद आणि प्रविष्ट, जो रुकमराज आहे, असे ओळखले जातात.
इत्येते चाग्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेध्वरेषु वै
हे सर्व अग्नी सांगितले गेले, जे यज्ञांमध्ये पुढे नेले जातात.
स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेभिमानिनः
पूर्वीच्या स्वयंभुव मन्वंतरात हे अग्नी त्यांचे अधिष्ठान देव होते.
स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्हव्यवाहनाः
पूर्वी लोकांत, स्थानांचे अधिष्ठान देव हेच हव्यवाहक होते.
पूर्वमन्वतंरे ऽतीताः शुकैर्यागैश्च तैः सह
पूर्वीच्या मन्वंतरात, जे गेले आहेत, ते आणि त्यांचे शुद्ध यज्ञ असे अस्तित्वात होते.
इत्येतानि मजोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह
ही सर्व स्थाने आणि त्यांचे अधिपती मी सांगितले आहेत.
सन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम्
सर्व मन्वंतरांत जाटवेदांचा गुण एकसारखाच असतो.
प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः
सर्व प्रजापती तेजस्वी आहेत असे मानले जाते.
मन्वन्तरेषु सर्वेषु नामरूपप्रयोजनैः
सर्व मन्वंतरांत त्यांच्या नाव, रूप आणि कार्यानुसार हे घडते.
अनागतैः सुरैः सार्द्धं वर्त्स्यन्ते ऽनागताग्नयः
येणाऱ्या काळात अजून न जन्मलेल्या देवतांसोबत अजून न प्रकटलेल्या अग्नीही असतील.
विस्तरेणानुपुर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते पुनः
पितरांची परंपरा पुन्हा सविस्तर आणि योग्य क्रमाने सांगितली जाईल.