विभूतिर्भ्राजते ऽत्यर्थं देवदेवस्य वेश्मनि
देवताधिराजाच्या निवासस्थानी त्याचे वैभव अत्यंत तेजाने झळकत असते.
तत्सर्वं निखिलेनेदं वक्त्रादमृतनिस्रवः
हे सर्व काही त्याच्या मुखातून अमृतासारखे पूर्णपणे वहात असते.
प्रश्नं देववरप्राण यथावद्वक्तुमर्हसि
देवतांमध्ये श्रेष्ठ आणि पुण्यवानांचा जीवनस्वरूप, तू हा प्रश्न योग्य रीतीने सांग.
यन्मया चैव वक्तव्यं तद्वदिष्यामि सुव्रताः
आणि मला जे काही सांगायचे आहे, ते मी तुम्हा सर्व सदाचार्यांना सांगीन.
वैश्वानरा भूतगण व्याघ्रास्चैवानुगामिनः
वैश्वानर, भूतांचा समूह आणि त्यांच्यामागे जाणारे वाघ—
किमावस्था भवन्त्येते तन्नो ब्रूहि यथार्थवत्
हे सर्व कोणत्या स्थितीत आहेत? ते आम्हाला खरीखुरीपणे सांग.
यत्र पूर्वं गतास्ते तु कुमारा ब्रह्मणः सुताः
ते ब्रह्मदेवाचे कुमार पुत्र पूर्वी कुठे गेले होते?
वोढुश्च कपिलस्तेषामासुरिश्च महायशाः
त्यांचा प्रमुख कपिल होता आणि त्यांच्यात असुरी मोठ्या कीर्तीचा होता.
ततः काले व्यतिक्रान्ते कल्पानां पर्यये गते
नंतर काळ लोटून, कल्पांचा फेर बदलून,
अनेकरुद्रकोट्यस्तु या प्रसन्ना महेश्वरीम्
अनेक कोटी रुद्रांमध्ये, जी महेश्वरी कृपावंत आहे—
प्रविश्य सर्वभूतानि ज्ञानयुक्तेन तेजसा
ती ज्ञानयुक्त तेजाने सर्व भूतांत प्रवेश करते,
तत्र यान्ति महात्मानः परमाणुं महेश्वरम्
तेथे महान आत्मे अत्यंत सूक्ष्म अशा महेश्वराला प्राप्त होतात.
ततः पश्यन्त्यपर्वाणं परं ब्रह्माणामेव च
तेव्हा ते परम, अविनाशी आणि ब्रह्माचा सार असा तत्व ओळखतात.
यत्तत्सहस्रं सिंहानामादित्यानां तथैव च
जे हजार सिंहांसारखे आणि तितकेच हजार सूर्यांसारखे तेजस्वी आहे.
आवेश्यात्मनि तान्सर्वान् संख्यायोग्यभवांस्तथा
तो सर्वांना स्वतःमध्ये सामावून घेतो आणि त्यांना मोजता येईल असे करतो.
विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च
तो विष्णूंसोबत एकरूप होऊन सर्व कृती करतो आणि रूप बदलतो.
स एष ओतः प्रोतश्च बहिरन्तश्च निश्चयात्
तो नक्कीच बाहेर आणि आत सर्वत्र विणलेला आणि गुंफलेला आहे.
ततस्ते ऋषयः सर्वे दिवाकरसमप्रभाः
मग ते सर्व ऋषी सूर्याप्रमाणे तेजस्वी होतात.
कर्मणा मनसा वाचा विशुद्धेनान्तरात्मना
कृतीने, मनाने, वाणीने आणि शुद्ध अंतःकरणाने.
व्रतोपवासनिरताः सर्वभूतदयापराः
व्रत आणि उपवासात मग्न, सर्व प्राण्यांवर दया करणारे.
प्रपद्य परया भक्त्याज्ञानयुक्तेन तेजसा
ते परम भक्तीने, ज्ञान आणि तेजाने युक्त होऊन शरण येतात.
यः पठेत्तपसा युक्तो वायुप्रोक्तामिमां श्रुतिम्
जो कोणी वायूने सांगितलेली ही श्रुती तपाने युक्त होऊन पठण करतो.
लभते रुद्रलोकं वै कारणं लोककारणम्
तो रुद्राचा लोक, जो सर्व लोकांचा कारण आहे, तो प्राप्त करतो.
तदात्यन्तपरोक्षत्वाददृष्टत्वाच्च कस्यचित्
कारण ते अत्यंत परोक्ष आणि कोणालाही न दिसणारे आहे.
आगतागतिकत्वाच्च ग्रहणं तन्न विद्यते
आणि येणे-जाणे दोन्ही असल्यानं, त्याला पकडता येत नाही.
स्थिते तु कारणे तस्मिन्नित्ये सदसदात्मके
जेव्हा ते कारण, जे नित्य आणि अस्तित्व-नास्तित्व दोन्ही असलेले आहे, स्थिर असते.
एवं सप्तद्विरभ्यस्ताः क्रमात्प्रकृतयस्तु वै
अशा प्रकारे त्या चोवीस प्रकृती वारंवार क्रमाने सांगितल्या जातात.
येनेदमावृतं सर्वमण्डमप्सु प्रलीयते
ज्यामुळे हे सर्व मंडल व्यापले जाते आणि पाण्यात विलीन होते.
उदकावरणं यच्च ज्योतिष्यालीयते तु यत्
आणि ते जलावरण, जे प्रकाशात विलीन होते.
यद्वायव्यं चावरणमाकाशग्रसते तु तत्
आणि ते वायूचे आवरण, जे आकाशात समाविष्ट होते.